بسته بندی مواد غذایی
  همه ی ما در زندگی روزمره مان با بسته بندی سروکار داریم. در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است و در تعریفی ساده تر می توان بسته بندی را به ظرفی گفت که مظروفی را در خود جای می دهد لیکن بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در 1962داده شده است که امروزه نیز این تعریف


بسته بندی مواد غذایی
  همه ی ما در زندگی روزمره مان با بسته بندی سروکار داریم. در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است و در تعریفی ساده تر می توان بسته بندی را به ظرفی گفت که مظروفی را در خود جای می دهد لیکن بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در 1962داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد. به گفته ی آقای پین بسته بندی عبارتست از :
    1. یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
    2. یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
    بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد و در تعریفی ساده تر بسته بندی را می توان پوششی از یک سیستم که اصطلاحا کالا نامیده می شود دانست.
    بسته بندی نقش های زیادی علاوه بر نگهداری انجام می دهد. یکی از زمینه های پویا و دینامیک این رشته، به فروش رسیدن مواد غذایی در بازار رقابت و تجارت است.امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود. فلزات سخت مانند قوطی و بشکه، فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع، .شیشه مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری، پلاستیکهای نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری های قابل فشردن، پاکت های انعطاف پذیر، فیلم های خوراکی، کارتن های سخت کاغذی و فرآورده های بسته بندی چوبی مانند جعبه و کاغذهای انعطاف پذیر مانند چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
    این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل عملیات فرآیند از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
    تاریخچه:
    اولین انواع بسته بندی کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی بودند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده می کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).
    به طور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه این رشته سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد تا آن جا که امروزه تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.
    بازارپسندی بسته بندی:
    اکنون با پیشرفت تکنولوژی و تولید انبوه محصولات بدون استفاده از بسته بندی، عرضه محصول به صورت عمده فروشی یا خرده فروشی در بازار امکان پذیر نیست. یعنی با وجود اینکه به نظر آن می رسد این کار هزینه اضافی به تولید کننده تحمیل می کند، اما باید در نظر داشت بدون استفاده از آن کل هزینه تولید به هدر می رود. در چنین بسته بندی هایی باید به ابعاد بسته از نقطه نظر قابلیت حمل و نقل و عرضه آن توجه شود و همچنین باید به شیوه زندگی مردم و میزان مصرف محصولات مختلف در هر جامعه دقت شود. محصولات باید در بسته بندی هایی عرضه شوند که در صورت نیاز در یک یا دو وعده مورد مصرف قرار گیرند و این موضوع به خصوص در صادرات حائر اهمیت است.
    بسته بندی از نقطه نظر جذاب نمودن ظاهر بسته و بازار پسند کردن آن نیز اهمیت زیادی دارد و این جنبه آن در بعضی موارد بقیه اهداف کاربرد آن را تحت پوشش قرار می دهد. در حالیکه تولید کننده هوشیار باید از این خطر دوری کند، چرا که سرمایه گذاری بیش از حد و اندازه بر این جنبه از بسته بندی نه تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی گردد بلکه باعث شکست آن نیز می شود. در این مورد می بایستی همواره میزان سرمایه گذاری انجام شده هماهنگ با محتویات درون بسته باشد چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی.
    بنابراین بسته بندی فرآورده های غذایی بیش از جای دادن غذا در یک ظرف مفهوم دارد و مساله ای همه جانبه است در برابر عواملی از قبیل:
    1. حفاظت ویژه از ماده ی غذایی
    2. با دوام بودن بسته بندی
    3. ظاهر مناسب
    4. مناسب بودن جهت عرضه به بازار
    5. مطابق بودن و خواست مصرف کننده
    
    ü مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول(shelf life
) می باشد.
    
یکی از مسایل مهمی که در ارتباط با انتخاب ماده بسته بندی در نظر گرفته می شود تاثیر متقابل محصول و بسته بر روی هم می باشد که اصطلاحا Interaction می گویند.
    مهم ترین ویژگی هایی که در انتخاب مواد بسته بندی مورد توجه قرار می گیرد عبارتند از:
    1) عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی:
    الف) ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند
    انتقال مونومرهای سازنده آن، که به طور آزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و در نتیجه حرارت، به واسطه تجزیه حرارتی آزاد می شوند، باعث مسموم شدن محصول می گردد.
    v از سوی دیگر مصرف بیش از حد مجاز و انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند، باعث ایجاد مسمومیت می گردد. در این مورد می توان به استفاده از ترکیبات نرم کننده اشاره کرد که به خصوص در مورد ماده پلیمری Vinil chlorile یا P.V.C
مورد استفاده قرار می گیرد.
    این ماده بسته بندی به صورت فیلم سخت تهیه می گردد. و انعطاف لازم را ندارد و در مواردی که انعطاف فیلم مدنظر باشد از این ترکیب افزودنی، استفاده می شود.
    این ترکیبات جزء ترکیبات آروماتیک و سرطان زا هستند. از سوی دیگر مونومر سازنده PVC یعنی وینیل کلراید یا VCبه محصول منتقل می گردد و این عامل نیز سرطان زا می باشد. بنابراین اصولا استفاده از P.V.C
در بسته بندی محصولات غذایی به واسطه این اثرات سوء بسیار محدود می گردد.
    ب) انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است. در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد. یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته، مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های 4 گوش چند لایه به نام تتراپک روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر بگذارد.
    این نوع بسته بندی از 5 لایه تشکیل یافته است. این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:
    لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.
    هر کدام از آن لایه ها به هدف خاصی تهیه شده اند:
    • لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی استفاده می شود که با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی P
را فراهم می کند.
    • لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.
    • لایه پلی اتیلنی میانی برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.
    • لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.
    • لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند
    • لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.
    v
در چنین ماده بسته بندی مرکب امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده (اسید استیک و اسید پروپیونیک) قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند که در این صورت اولا باعث خوردگی این لایه ها شده، ثانیا این لایه ها از هم جدا شده و در برخی موارد دیده شده که نمک آلومینیومی اسید نفوذ کرده، قادر است به طور مجازی باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.
    
v ترکیبات دیگر مثل اسید سیتریم و اسید مالیک چنین نفوذی را نشان نداده اند. به همین دلیل این مشکل در رابطه با میوه جات کمتر دیده شده اند. با این توضیح، این نوع بسته بندی که لامینیت نامیده می شود برای محصولاتی مثل سرکه مناسب نمی باشد چرا که نفوذ اسید استیک باعث جدا شدن لایه ها و پدیده ای موسوم به دلامینیشن یعنی عکس لامینه شدن می گردد.
    2) ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد، ضربه و سوراخ شدگی.
    3) مقاومت حرارتی
    بسیاری از محصولات غذایی بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی این ماده حایز اهمیت است.
    4) کم بودن وزن مخصوص
    این مساله به طور مشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات و شیشه از این نقطه نظر می باشد.
    5) از نقطه نظر قابلیت مشاهده محتویات درون بسته و جذاب نمودن ظاهر بسته:
     این مساله امری مطلوب است. اما در عین حال از نقطه نظر حساسیت محصول غذایی نسبت به تابش نور در بسیاری از موارد لازم است ماده بسته بندی از نوعی انتخاب شود که از اثرات سوء نور بر روی محصول غذایی ممانعت کند. در این مورد معمولا از رنگی کردن بسته با استفاده از رنگدانه ها و یا متابولیزه کردن آن با استفاده از رسوب آلومینیوم و یا با استفاده از یک لایه مستقل از فویل آلومینیوم در کنار ماده بسته بندی اصلی کمک گرفته می شود.
    
    اهمیت کیفیت مواد غذایی و ایمنی آنها در کشورهای در حال توسعه
    • We are what we eat
" " یک ضرب المثل قدیمی است که می گوید: وضعیت تغذیه، سلامتی و وضعیت جسمی و روحی بستگی به غذایی که ما می خوریم و چگونگی آن دارد. دستیابی به کیفیت مواد غذایی از مهمترین اهداف بشر از دیر باز بوده است و ایمنی لازمه کیفیت آنهاست. ایمنی مواد غذایی اشاره دارد به فقدان یا وجود مقدار قابل قبول آلودگی و تقلب و ایجاد سموم طبیعی یا بعضی موادی که ممکن است برای سلامتی انسان مضر باشند. کیفیت ماده غذایی می تواند ارزش و پذیرفتگی آن را نزد مصرف کننده تعیین کند. گذشته از این، ایمنی و خواص کیفی شامل: ارزش غذایی، پیدایش خواص اورگانولپتیکی ، رنگ و بافت می باشد.
    • سیستم های غذایی در کشورهای در حال توسعه همیشه به خوبی سازمان نیافته است ولی در جهان صنعتی، توسعه داده شده. به هر حال مشکلات رشد جمعیت شهر ی، کمبود منابع کافی با ضایعات قبل و بعد از تولید و برداشت، مشکلات محیطی و بهداشت مواد غذایی عواملی هستند که برای سیستم های غذایی در کشور های در حال توسعه مسئله دار در کشور های در حال توسعه مردم ریسک کیفیت و ایمنی مواد غذایی را در تیررس و محدوده ریسک بالا قرار می دهند. این مقاله مشکلات خاص کیفیت و ایمنی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه راههای درست برخورد با آنها را مطرح می کند.
    به طور کلی باید گفت که صنعت بسته بندی یک عرصه ی وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سال های آینده تلاش های گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصرف کنندگان و عرضه کنندگان بسته بندی باید در توسعه ی آن تشریک مساعی کنند. باید توجه داشت که نیازهای مصرف کننده برای بسته های راحت موادغذایی باید با ملاحظات زیست محیطی شدیدا در توازن باشند، جنبه های ایمنی مورد توجه قرار گرفته و بطور کلی بسته بندی نقش بزرگتر و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع موادغذایی در کشور را بازی کند.
    
    بایستی روش هایی نشان داده شود که پول بیشتری ذخیره شده، از کیفیت خوب محصولات اطمینان حاصل شده و از هزینه های اضافی غیر ضروری جلوگیری شود.
    
    §
آگاهی عمومی برای کاهش استفاده از مواد بسته بندی و تسهیل در امر بازیافت آن:
    نکته: رعایت نکات زیر تنها به شرط اطمینان از سلامت و بهداشتی بودن ماده غذایی و ماده بسته بندی توصیه می شود.
    بایستی در حد امکان در مصرف غیر ضروری مواد بسته بندی محدودیت ایجاد شود.
    اگر می توانید از جعبه ها ی مختلف برای جداسازی کاغذ، شیشه و دیگر مواد بسته بندی از بقیه ی زباله ها استفاده کنید.
    از بسته های پلاستیکی می توان برای ریختن زباله های خانه قبل از انداختن در زباله دان استفاده کرد.
    سعی کنید کیسه های خود را وقتی برای خرید می روید همراه ببرید.
    جهت کاهش حجم،مواد بسته بندی را قبل از دور ریختن فشرده و مچاله و یا تا کنید.
    محصولات مصرفی را در بسته بندی های با گنجایش و حجم زیاد یا به شکل متمرکز و تغلیظ شده انتخاب کنید.
    نگهداری و حمل در شیشه یکی از بهترین و متداول ترین مواد بسته بندی سنتی برای بسیاری از محصولات خانگی می باشد.
    هیچ ماده بسته بندی را دور نیندازید چراکه همه ی آنها می توانند ارتقاء یافته و بازیافت شوند و یا جهت ریختن زباله های سطل ها در آنها مورد استفاده قرار گیرند.
    با بازیافت مواد بسته بندی به چه چیزهایی دست می یابیم؟
     • ذخیره مواد خام و صرفه جویی در مصرف انرژی
    • کمک به کاهش آلودگی آب و هوا
    • ایجاد زباله ی کمتر برای کنترل و دفن

انواع ابتدایی مواد بسته بندی و مزایا و معایب آنها  عبارتنداز :
    شیشه:
    مزایا: خنثی از نظر شیمیایی و عدم تاثیر در رنگ و طعم غذا فاقد بو و غیر قابل نفوذ محکم و قابل ساختن به اشکال مختلف شفاف و رویت آسان محتویات
– بازیافت آسان(بشرط مخلوط نشدن آن با سایر زباله ها)
    معایب: حساس به شوکهای حرارتی و درصد شکستگی بالا
– وزن بالا .
    شیشه قدیمی ترین ماده ی اولیه ی مورد استفاده در بسته بندی می باشد، ولی این ماده ی اولیه تحت تاثیر نیازهای محیطی و اکولوژیکی و بازاریابی سال های اخیر تغییراتی را متحمل شده است. به عنوان مثال تحول و پیشرفت هایی که در ظروف شیشه ای دهان گشاد انجام گرفته، سبک وزن کردن بطری های شیر، روکش بطری های نوشابه، برچسب پلاستیکی که علاوه بر داشتن نقش برچسب به عنوان کاهش دهنده ی صدا در هنگام تماس بطری ها به همدیگر در خط تولید عمل می کنند. تمام موارد ذکر شده مثال هایی از این تغییرات متاثر از زمان و پیشرفت تکنیک می باشد.
    ظروف شیشه ای را میتوان بر اساس اندازه دهانه به دو گروه اصلی تقسیم بندی کرد :
    1) ظروف دهانه گشاد که اصطلاحا جار نامیده میشوند 2) ظروف گردن باریک که بطری میگویند.
    از جار شیشه ای برای بسته بندی غذای کودک، شیر خشک، عسل، قهوه آماده، مربا، ژله، مایونز، ترشی ها و از بطری شیشه ای برای عصاره ها ،آب میوه ها، روغنها شربتها ، شیر و نوشابه ها استفاده میشود.
    درپوش ظروف شیشه ای بر اساس جنس و روش کاربرد آنها به انواع زیادی تقسیم می شوند. اکثر در پوشها از پلاستیک(اغلب از جنس فنل فرمالدئید یا رزینهای اوره فرمالدئید و یا یکی از ترموپلاستیکها نظیرپلی اتیلن ) یا فلز ( اغلب ورقهای TP
، آلومینیوم یا آلیاژهای آن ) ساخته میشوند گرچه موادی چون کاغذ لاستیک شیشه ویا ترکیبی از آنها نیز استفاده می شود.
     • ظروف فلزی :
    مزایا: اکثرا مقاوم به ضربه
– دامنه مقاومت به حرارت بالا(استرلیزاسیون)- مقاوم به رطوبت نور و اکسیژن - مسموم کنندگی پایین- زمان نگهداری بالا بدون تغییرات ارگانولپتیکی- سطح ایده ال جهت تزئین و لاک پذیری
    معایب: پدیده خوردگی((corrosion و باد کردگی وسوراخ شدگی(perforation
)- تغییر رنگ و کاهش ویتامینهای مواد غذایی در اثر خوردگی.
    ظروف فلزی مناسب به خصوص برای غذاهای کنسروی و همچنین برای نوشابه های گاز دار می باشد. و برای نوشیدنی های غیرالکلی و آبجوهای الکلی معمولا از آلومینیوم استفاده می شود.
 انواع مختلف فلزات برای بسته بندی:
  ورقهای سیاه از جنس استیل هستند که حاوی یک لایه اکسید آهن سیاه رنگ اند. از این ورقه ها برای بسته بندی پودرها، روغنها و دیگر مواد غذایی غیر خورنده استفاده می شود .
 آهن سفید معمولی نیز از فولادی که ذغال آن بسیار ناچیز است تهیه می شود. بهترین نوع فولادی که برای قوطی سازی مناسب تشخیص داده شده ورق فولاد نوع L است که مقدار فسفر آن در مقایسه با بقیه تیپ ها کمتر است . برای بسته بندی مواد غذایی با خورندگی بالا (اسیدی و نیمه اسیدی : اسیدیته متوسط ) مثل میوه جات رنگی (توت فرنگی، گیلاس، آلو خشک، و آب سیب ) استفاده می شود. فولادهای MC، MR،MS تیپ های دیگری از فولادند که هر یک برای کنسرو میوه ها و سبزی های مختلف و خورنده متوسط و خورنده کم بکار می روند .(MS مس بالا و MR فسفر بالا تری دارند). ورق نوع N به منظور استحکام بدنه، (ازت بالا دارد) برای ساخت قوطی های نوشابه های گاز دار و ورق نوع D که حاوی AL2O3
است، برای ساخت قوطی های کششی و درب اتروسل مناسب است.
    
قلع اندود نمودن ورق فولاد از خوردگی قوطی جلوگیری میکند((TP. ورقهای T-1 ، T-2 برای ظروف کششی کشیده مانند کنسرو ماهی و درپوشها، ورق های T-3،T-4 برای مواد غذایی فرایند شده، ورقهای T-5 برای مواردی که نیاز به مقاومت بالا در برابر خم شدن یا فشار دارد، ورقهای T-6 برای فقط دو انتهای قوطی آبجو و ورقهای T-U مخصوص مقاومت به گرم شدن و سرد شدن مستمر هستند.
    
بدلیل قیمت بالای قلع از روکش های دیگری مثلا فسفات-کرومات یا کروم-اکسیدکروم یا آلومینیوم استفاده میکنند (استیلهای فاقد قلع یا TFS) واین مزایا را دارد که به دلیل نبودن یا کم بودن قلع ، نقطه ذوب بالاتر رفته در نتیجه میتوان از حرارتهای بالاتر و زمان کمتر استفاده نمود. به علاوه در این ورق ها (برای جوش دادن و دوخت مضاعف به دلیل شکننده بودن کروم) باید از روش جوش دادن مقاومتی استفاده کرد.
    در این ورقها حتما باید در دو سطح از روکش لاک(پوشش لعاب) استفاده نمود تا در برابر خوردگی و فعل و انفعالات شیمیایی بین فلز و غذا مقاوم شود. لاکها مخلوطهای همگنی از رزینها (صمغهای طبیعی مانند روغن درخت چینی و مصنوعی مانند اولئو رزینها ، فنولیکها ، اپوکسی فنولیکها، اپوکسی استرها اپوکسی امینها وینیلها ، وینیل الکلها ، ارگانوسلها اکریلیکها ) حلالها ، پیگمانها و مواد افزودنی می باشد.
    لاک اندود کردن برای هم TP و هم TSF
باید انجام گیرد .
    در ساخت قوطی از ورقهای با ضخامت مختلف استفاده میشود . اگر 23-24 میلیمتر باشد ساده، ولی اگر 19-20 میلیمتر باشد قوطی را شیار دار یا گنگره دار میسازند تا استحکام و مقاومت بیشتری داشته باشند.
    ظروف آلومینیومی از نظر نفوذ ناپذیرتر بودن به اکسیژن ، رطوبت، نور، میکروارگانیسم ها و نیز از نظر جلوگیری از کاهش مواد معطر و نیز خنثی بودن خود از نظر مزه و بو و غیر سمی بودن و نیز فرم پذیری ،رنگ پذیری و چاپ پذیری مطلوب و نیز خورندگی کمترو بازیافت آسان و طول عمر 2 برابر و سبک بودن ، نسبت به سایر فلزات مزیت دارد . عیب آن ، استحکام کمتر ، قیمت بیشتر و حساسیت به حرارت بالای دوخت (روش لحیم کاری) ، احتمال بالای پاره شدن هنگام فرم دادن فویل و نیز عدم امکان گرم کردن محصول بسته بندی شده با فویل در ماکرو ویو است.
    استفاده از دو عنصر منیزیم و منگنز استحکام آلومینیوم را بالا میبرد. اما مقاومت به خورندگی را کاهش میدهد.
    در بسته بندی های آلومینیومی ، یک نوع بدون پوشش داریم که بیشتر برای ظروف یکبار مصرف اند و یک نوع پوشش دار داریم که برای قوطی های مقاوم کنسرو ، ظروف و قوطی های نیمه مقاوم و ظروف و قوطی های قابل انعطاف یا بسته های پاکتی جهت آب میوه ها بکار می رود.
    فویل های آلومینیوم بدون لاک، انعطاف پذیری کمی دارد. برای بهینه سازی فویل و ظروف آلومینیومی ، به خصوص در برابر خوردگی ، آن را لاک اندود می کنند و یا با کاغذ ، کارتن و مواد پلاستیکی مثل سلوفان و...(بسته به کاربرد فویل) امتزاج میکنند. برای بسته بندی کره یا درب ظروف پلاستیکی ، پوشش شیرینیجات ، پنیر ، با ضخامتهای مختلف نیز از فویل استفاده می شود.
    فویل تحت تاثیر نور قرار نمی گیرد ، چیزی را جذب نمی کند ، نمی سوزد ، در اثر رطوبت تغییری در ابعاد پیدا نمی کند و مقاومت کششی مناسب دارد.
    فویل آلومینیوم در مجاورت با مواد غذایی با PH بالاتر از 5/8 و نیز PH
پایین تر از 5/4 خوردگی پیدا می کند.
    
PH و میزان نمک و یونهای معدنی و پیگمانها ( انتوسیانین و کلروفیل ) و فسفات و نیترات در خوردگی فویل آلومینیوم موثر است .
    • کاغذ ، مقوا و کارتن :
    مزایا ی کاغذ: انعطاف پذیری شکل پذیری و چاپ پذیری خوب- مقاومت بالا به پاره شدن، کشش و فشار
– سبک، و غیرقابل نفوذ بودن به هوا- ممانعت کنندگی خوب در برابر عوامل فساد بویژه نور- قابل بازیافت(بشرط جداسازی به موقع از سایر زباله ها) - تجزیه سریع در محیط .
    معایب کاغذ : در مقابل نفوذ گاز، روغن و رطوبت مقاومت خوبی ندارد.
    در تبدیل چوب به کاغذ رشته ها ی فیبری سلولز که توسط لیگنین بهم متصل شده با خارج کردن لیگنین از هم جدا شده و همراه با افزودن مواد غیر فیبری از جمله پرکننده ها ، متصل کننده ها ، ممانعت کننده های رطوبت و سفید و شفاف کننده ها به طرز دیگری مجددا بهم متصل می شوند .
    انواع کاغذ : ظریف : برای نوشتن ، زبر: برای بسته بندی
    در تقسیم بندی دیگر، کاغذ به 2 گروه تقسیم می شود: معمولی- بهبود یافته (با پوشش هایی از قبیل واکس، پلاستیک ، پلی وینلدن کلراید ، پلی اتیلن و مواد شیمیایی و غیره...)
     کاغذ کرافت ،کاغذ لامینه شده(چندلایه شده ) ، کاغذ کرافت سفید شده ، کاغذ مقاوم به کشش ، کاغذ مقاوم به رطوبت ، کاغذ پارشمنت(یا کاغذ پوستی گیاهی) ، کاغذ مقاوم به چربی و روغن (یا کاغذ پوستی تقلیدی) ،کاغذ شیشه ای ، کاغذ زرورقی و کاغذ چاپ ، انواع مختلفی از کاغذها هستند با کاربردهای متفاوت در بسته بندیها که هر یک مزایا و معایب خود را دارد.
    کاغذ پلاستیکی : کاغذ های جدیدی اند که اولین بار بدلیل محدود بودن سلولز در ژاپن ساخته شد. درحال حاضر کاغذها تنوع بسیاری پیدا کرده اند . و از انواع پلاستیکها در تهیه آن استفاده می کنند.
    کاغذ محلول در آب (Dissolvo) : کاغذ جدیدی است که بافت و ظاهری شبیه کاغذ " باوند" دارد . البته استفاده از آن برای مواد غذایی هنوز از سوی FDA
تایید نشده است.
    
هدف از پوشش دادن کاغذ با لاکها یا مواد حلال ویا مومها ویا چند لایه مواد پلاستیکی (مانند LDPE ، PVDC وموم ) عبارتند از:
    1- استفاده کاغذ برای بسته بندی مواد غذایی
    2ـ قابلیت دوخت آن توسط المنت حرارتی
    3- افزایش مقاومت آن به رطوبت چربی و ...
    مقوا :
    مقوا در مسیری شبیه کاغذ ساخته می شود اما از آن ضخیم تر است .خواص اصلی آن عبارتست از ضخیم بودن، سختی قابلیت چین دار شدن بدون شکاف برداشتن. مقوا از دو آستر داخلی و خارجی و یک لایه موجدار در وسط و تراشه های پرکننده و چسبها برای اتصال این اجزا به هم تشکیل شده .
    مقوای تراشه ای ، مقوای سخت مانیل ، مقوای کرافت فورد راینر ، مقوای فیبری سخت ، مقوای شیاردار(موج دار) ، مقوای سفید ، مقوای دوبلکس ، مقوای ظرفی ، مقوای قابل استفاده در مایکروویو و مقوای تیوک انواع مختلفی از مقواها ها هستند با کاربردهای متفاوت در بستهبندی ها، که هر یک مزایا و معایب خود را دارد.
    از کیسه (گونی)های پارچه ای(sack ) ، کیسه های کنفی (bag
) ، کیسه های کتانی ، کیسه های کاغذی چند لایه ، کیسه های فیلمی، کیسه های مشبک باز ، ونیز ظروف کاغذی و نیز قوطی مقوائی چندلایه ، قوطی های فیبری ، جعبه های مقوایی سخت و نیز کارتن (جعبه های مقوایی تا شونده اند) برای بسته بندی و حمل و نقل مواد غذایی استفاده میکنند که هر یک کاربرد خود را دارد .
    تولید کنندگان صنایع غذایی دوست دارند شکل ظاهری محصولاتشان از جذابیت بالایی برخوردار باشد . شاید بتوان همین امر را محرک اصلی حرکت صنعت بسته بندی از کاغذ و مقوا به پلیمرها دانست. مواد شفافی همچون پلی اتیلن به خریدار این اجازه را می دهد که مواد مصرفی خود را از بیرون بسته بندی ببینند. اما پس از این بود که مشکلاتی همچون اکسیداسیون و تخریب ویتامین های حساس به نور خصوصا ماده ویتامینی ریبو فلاوین، و پس از آن تغییر رنگ و مزه ، بروز کردند. برای حل این مشکل مواد جاذب اشعه ماورا بنفش ابداع و در بسته بندی ها مورد استفاده قرار گرفتند ولی این مواد نیز قادر نبودند مشکل را به صورت کامل بر طرف کنند. (البته نورعادی نیز می تواند موجب تغییرکیفیت شود). معمولا تاثیرپذیری مواد بسته بندی در برابر طول موج 200 تا 400 نانومتر بررسی می شود چون دقیقا طول موجی است که میتواند باعث تخریب سلولهای پوستی شود. پس استفاده از مواد ممانعت کننده تا این محدوده طول موج میتواند تا حد زیادی از فساد ماده غذایی جلوگیری کند. تولید کنندگان علاوه بر زیبایی محصول ماندگاری آن را نیز دارای اهمیت می دانند. حال چه باید کرد؟ آیا تنها راه حل ممکن استفاده از بسته بندی های غیر شفاف است؟
    بطور خلاصه مهمترین مشکلاتی که در زمینه پایین بودن سطح کیفیت ظروف و بسته بندیهای تولیدی مواد غذایی کشور در حال حاضر وجود عبارتند از:
    الف: در زمینه کارتن ها: پایین بودن درجه استحکام ، ضعف پوششی ارتباطی و کیفیت نامناسب چاپ و رنگ های طراحی ها.
    ب: در زمینه قوطی های فلزی : قدیمی بودن تکنولوژی، استفاده از ورقهای با کیفیت پایین ، و بعضا نا مناسب، افت استاندارد پوششهای داخل قوطی(لاکها) و بویژه کیفیت پایین دوخت در قوطی ها .
    ج: در زمینه شیشه : سنگینی، تیرگی رنگ ، ناصاف و کجدار بودن رینگ ، موجدار بودن بدنه و پایین بودن تنوع از جنبه طرح تیپ .
    د: در زمینه پلاستیکها : پایین بودن سطح کیفیت ظروف و عدم توان داخلی در تولید لفافهای چند لایه را می توان نام برد.
 بطور کلی باید گفت صنعت بسته بندی یک عرصه وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سالهای آینده تلاشهای گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصرف کنندگان و عرضه کننگان بسته بندی باید در توسعه بسته بندیهای جدید تشریک مساعی کنند . بسته بندی باید نقش بزرگ و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع مواد غذایی را در کشور بازی کند.
    در شماره های بعدی وارد بحث بسته بندی های پلاستیکی و نوین میشویم که بدلیل اهمیت آن باید جداگانه مورد بررسی قرار گیرند . در سالهای اخیر سعی شده است که بجای مواد اولیه سلولزی ، پلاستیک ها را جایگزین نمایند و برای بسته بندی ، پلاستیک ها مقام اول را در بین بقیه مواد اولیه دارا هستند . پلاستیک ها معمول ترین مواد می باشند آنها را از نفت خام ، گاز و قسمتی نیز از زغال سنگ تهیه می کنند . پلاستیک ها از مواد سبک، محکم و ارزان تولید و ساخته می شوند، بنابراین به عنوان جایگزین مواد شیشه ای و مقوایی زیاد استفاده می شوند.
    مزایا : وزن مخصوص کم قیمت کم قابلیت شکل پذیری بالا در دستگاههای اتوماتیک
– نیاز به انرژی کمتر در تولید و شکل دهی نسبت به قوطی فلزی و بطری شیشه ای- مقاوم در برابر بسیاری مواد اسیدی و قلیایی - بهبود خصوصیت های پلاستیک ها با اضافه کردن افزودنی ها (نرم کننده ها پایدارکننده ها روان کننده ها )
    معایب : این است که میتوان آنها را به عنوان ماده کمک کننده در کارخانه ها به انواع مختلف استفاده نمود . هنگامی که این پلاستیک ها در شرایط معینی با مواد غذایی تماس می گیرند به ان انتقال می یابند.
بسته بندی جزئی از ماده غذایی است بنابراین اگر مواد تشکیل دهنده ظروف مناسب نباشد می تواند بر غذا تاثیر نامطلوبی بگذارد.

 باید توجه کنیم که هر نوع غذایی به یک نوع بسته بندی نیاز دارد تا مواد موجود در آن حفظ شود.

   امروزه با افزایش جمعیت و نیاز گروه های مختلف سنی و افزایش مصرف غذا در خارج از منزل ٬ نیاز به استفاده از ظروف یکبار مصرف افزایش یافته است.ظروف یکبار مصرفی که امروزه استفاده از آنها بسیار متداول است از جنس پلاستیک  میباشند.

   بطور کلی پلاستیک  ها پلیمرهایی هستند که از سنتز مواد اولیه ای به نام مونومر تهیه می شوند. مونومرها موادی سمی و برای سلامت انسان مضر هستند. در حالی که پلیمرها خنثی هستند و مشکلی ندارند اما اشکال کاراینجاست که معمولا"در فرآیند تهیه پلیمرها مقداری مونومر باقی می ماند برای همین در استفاده از پلاستیک  ها به عنوان ظروف غذا باید بسیار محتاط بود .استفاده نابجا از ظروف پلی اتیلن (پلاستیک ی)موجب آزاد شدن مواد آلی و ترکیبات شیمیایی موجود در دیواره ظروف و ورود آنها به داخل مواد غذایی می شود که مصرف آنها برای سلامتی مضر است و ممکن است مشکلات گوارشی و حتی بروز برخی بدخیمی ها در افراد را به دنبال داشته باشد.   استفاده روز افزون از ظروف یکبار مصرف در جامعه یک تهدید بزرگ برای تخریب محیط زیست و از بین بردن سلامت جامعه است چرا که این ظروف علاوه بر انتقال بیماری به افراد مصرف کننده در روند تجزیه نیز مدت طولانی لازم دارد. تحقیقات صورت گرفته بیانگر این موضوع بوده که حداقل زمان تجزیه ظروف یکبار مصرف در زمین بیش از 340 سال است.

    با توجه به موارد پیشگفت ضروری است بخاطر داشته باشیم:

   -بسیاری از واحدهای تولیدکننده ظروف یکبار مصرف پروانه ساخت از وزارت بهداشت نداشته ٬ بنابراین هیچ نظارتی برمواد اولیه مصرفی ٬ مراحل تولید ٬ محل تولید و ....توسط ارگان های مسئول وجود ندارد.

   - جنس بطری های آب معدنی یا آب آشامیدنی PVC میباشد که مشکلی هم برای سلامت انسان بوجود نمی آورد اما استفاده بیش از 6 ماه از این بطری ها توصیه نمی گردد.

 بنابراین خانواده ها هر چند وقت یکبار بایستی بطری ها را تعویض نمایند.

 همچنین استفاده طولانی مدت از این بطری ها برای نگهداری مواد اسیدی مثل آب لیمو , آب غوره و سرکه برای سلامتی مضر میباشد.

   - در هنگام استفاده از این ظروف به علامت اختصاری که در کف ظرف حک شده نیز توجه کنید ظروفی که با علامت PE , PP , PS نشان داده می شوند و سفید رنگ هستند میتوانند برای بسته بندی مواد غذایی گرم و مرطوب مورد استفاده قرار گیرند

ولی برای نگهداری غذاهای داغ مانند آش , شله زرد و .... مناسب نیستند.

   - ظروف یکبار مصرف با رنگ شفاف , روشن و شیشه ای رنگ باید برای مواد غذایی سرد استفاده شوند و تحت هیچ شرایطی نباید برای توزیع مواد غذایی داغ از آنها استفاده کرد و از آنها فقط برای مایعات و مواد غذایی خنک مثل شربت , شیرسرد , آبمیوه و آب استفاده می شود.

   - ظروف یکبار مصرف سفیدرنگ و فوم داربرای مواد غذایی سرد ٬ گرم و مرطوب مناسب هستند ٬ ولی برای مواد غذایی داغ نباید استفاده شوند . استفاده از این ظروف مثلا" برای پیتزایی که در دمای 140 درجه سانتیگراد طبخ می شود توصیه نمی گردد.

   - استفاده ازاین ظروف برای مواد غذایی و آشامیدنی با دمای بالای 65 درجه سانتیگراد و مواد غذایی چرب ممنوع است چرا که باعث آزاد شدن مونومرها می شود و این مونومرهای شیمیایی سلامت انسان ها را به مخاطره می اندازد و سرطان زا هستند.

   - در ساخت ظروف یکبار مصرف به منظور جلوگیری از شکنندگی ظروف از مواد پلاستیک ی لایزر استفاده می شود . بنابراین اگر در درون این ظروف آب جوش یا غذای داغ مانند آش ریخته شود ٬ این مواد حل شده وارد بدن میشودو بدلیل داشتن ترکیبات خاص منجر به بروز سرطان های مختلف می شود. این خاصیت به خصوص در مورد ظروف یکبار مصرف شفاف که درصد بالاتری از مواد سرطان زا را دارا هستند و در جامعه کاربرد بیشتری هم دارند بسیار حائز اهمیت است.

   - نکته مهم دیگر در استفاده از ظروف یک بار مصرف به نوع رنگی این ظروف مربوط می شود که استفاده از آنها احتیاط بیشتری را می طلبد چرا که اصولا" جنس یکبار مصرف ها به گونه ای است که توانایی نگهداری رنگ را ندارند و هنگام تماس با چای یا غذای داغ ٬ رنگ حل می شود ویک لایه از آن همراه غذا یا چای وارد بدن می شود.

   - هنگام استفاده از ظروف یکبار مصرف مراقب باشید که این ظروف از مواد پلاستیک ی بازیافتی تهیه نشده باشند. معمولا" ظروف یکبار مصرف باز یافتی کدر و تیره هستند و شماره پروانه ساخت از وزارت بهداشت ندارند.

   - استفاده از ظروف پلاستیک ی و یکبار مصرف برای مواد غذایی خشک زیان چندانی ندارد اما برای مواد غذایی مرطوب امکان انتقال منومر آزاد به داخل مواد غذایی و سپس بدن وجود دارد.

   - برای آشامیدن چای و نوشیدنی های داغ لیوان های مقوایی و کاغذی مناسب تر هستند.

   - به منظور پیشگیری از خطرات ناشی از ظروف یکبار مصرف , افراد باید هنگام استفاده از این ظروف نکاتی را رعایت نمایند از جمله اینکه ظروف پلاستیک ی یکبار مصرف حاوی غذا را داخل ماکروفر قرار ندهند و بطریهای یکبار مصرف حاوی آب آشامیدنی را داخل فریزر نگذارند.

   - جهت جلوگیری از عوارض ظروف یکبار مصرف باید از ظروف شیشه ای پیرکس و سرامیک برای حرارت دادن به غذاها استفاده کرد. جهت حرارت دادن به غذا داخل ماکروفر بهتر است از حوله های کاغذی به جای پوشش های شفاف نایلونی یا پلاستیک ی استفاده شود.

   - بهترین ظروف یکبار مصرف برای استفاده , ظروف یکبار مصرف گیاهی است که به لحاظ بهداشتی و هم زیست محیطی کاملا" مناسب است و در کشورما به تولید انبوه نیز رسیده است. ظروف یکبار مصرف گیاهی منشاء نشاسته داشته و عیوب و مضرات ظروف یکبار مصرف عادی را ندارد.

http://www.sepehrhamid.com/

 منبع :http://www.zums.ac.ir/find.php?item=21.2230.1855.fa

چگونگی ارائه کالا  یا بسته بندی 

 همه ما قبل از آنکه دارای هر شغل و سمت باشیم و یا از دور دستی در تولید داشته باشیم و یا اینکه خود  در حلقه و چرخه تولید یک فراورده نقش آفرینی کنیم ، یک مصرف کننده  بوده و بارها و بارها  در معرض انتخاب کردن  اجناسی قرار گرفته ایم این تجربه را از زمان کودکی تا به امروز داشته ایم  و هرچه بر دامنه  علائق و تجربیاتمان اضافه می شود نوع نگاه و  انتخابمان نیز متفاوت تر از گذشته خواهدشد  . اگر از یک کودک بخواهید  در هنگام خرید خود  اقدام به انتخاب کند  سه شاخصه اصلی میتواند به او در این انتخاب کمک کند 1- نیاز وی 2- رنگ مورد علاقه  3- حجم کالا   و اگر این انتخاب با قدرت خرید وی  مرتبط باشد یعنی به او بگوئیم با این مبلغ میتوانی خرید کنی  انگاه کمیت نیز بعنوان چهارمین ملاک برای انتخاب مورد توجه او  قرار میگیرد  و مایل است با  مبلغی که پرداخت میکند مقدار بیشتری جنس دریافت کند و در واقع  به زبان ما  ارزانتر خرید کند   .

این چهار عامل اصلی ترین عواملی است که در خرید  یک کالا تاثیر گذار است  و شاخصه های بعدی  که امروزه همه ما به ان توجه داریم در واقع بر این  فوندانسیون بنا گردیده  و ساختمان انتخاب مارا تا ارتفاع تجربیاتمان بلند کرده است   . 

 حال در مقابل ساختمان انتخاب ما که شکل گرفته از طبقات و اتاقهای که در هریک از آنها  نکات  خاصی مورد برسی قرار میگیرد  تا ما دستمان را به سوی  یک کالا دراز کرده و با رضایت مبلغ آن را پرداخت کنیم و آن را از آن خود سازیم  در بسیاری از موارد شکل ظاهر یا همان بسته بندی کالا است که جلوه گری میکند  این بسته بندی باید  در درجه اول پاسخگوی چهار و شاید همان سه شاخصه اصلی باشد تا مورد توجه و ارزیابی خرید قرار بگیرد  . آیا می شود از ظاهر یک  بسته بندی به چنان سوآلاتی پاسخ داد . و بعد از آن به فراخور نوع جنس به سوالات ریز تر خریدار جوابی مطلوب ارائه دهد .  مگر ما بعنوان یک خریدار چه انتظاری از  فروشنده یا تولید کننده کالا داریم جز این است که دوست داریم  عرضه کننده کالا ما را بجای خود  بگزارد و آنقدر به کیفیت کالا  در هنگام تولید توجه کرده باشد که خود نیز  مایل به استفاده از آن باشد و در واقع کیفیت ان مورد تائید و مصرف  تولید کننده باشد  ،  این حس تا جایی پیش میرود که گاهی پس از انتخاب اولیه برای اطمینان خاطر باز از فروشنده  این سوال را  می پرسیم ، فارغ از اینکه  هیچ فروشنده ای تمام اجناس فروشگاه خود را تجربه نکرده است اما باز این سوآل را از وی میکنیم که آیا این جنس دارای کیفیتی خوبی است ؟   در صورتی که اگر   در بسته بندی یک کالا  به نیاز ها و سوالات  مصرف کننده اندیشیده شود  خواهد توانست به بسیاری از سوالات یک خریدار پاسخ دهد  و در انتخاب کالاغی مورد نظر به او کمک کرده و در نهایت به  فروش بیشتر کالا سرعت بیشتری ببخشد ،  نکاتی که در طراحی بسته بندی باید به آن توجه شود تا دارای ویژه گی های مثبت در انتخاب باشد عبارتند از

          حجم اندک بسته 

  حجم بسته  بندی نسبت به آنچه که در  آن جای میگیرد  برخوردار باشد  اما در برخی موارد نیز حجم کم  نکته مثبتی نیست بلکه نقطه مقابل خواهد بود و آن زمانی است که کالا از  جمله و سایلی خواهد بود که بعنوان کادو  خریداری میشود و اغلب  مایل هستند کالای که برای هدیه برای آن هزینه میکنند  نسبت به مبلغ پرداختی از حجم متناسبی برخوردار باشد   

 •         قابلیت حمل و نقل

  یکی از  نکات  مهمی که هنگام خریداری کالا  برای خریدار  اهمیت دارد  این است که  برای انتقال آن با سختی و دشواری روبرو  نشود و برای خریدار سوال نباشد که چگونه ، و از کجا باید وسیله خریداری شده را به دست بگیرد  در گذشته به این  نکته خیلی کم توجه میشد و اقلب چون در کارخانه تولیدات بسته بندی میشد و توسط  گارگران و ماشین آلات باربری  جابجا میشد توجهی به حمل تک کالا صورت نمیگرفت اما امروزه حتی در بسته بندی های پوششی که کالا در یک کارتن قرار میگیرد محل های برای جای دست تعبیه شده  این نکات  باعث میشود خریدار  به این نکته توجه کند که تولید کننده  آنقدر  خود را در جایگاه خریدار دیده که به تمام مسائل او  ازجمله  چگونگی حمل  کالااندیشیده تا برای  او انتقال کالای خریداری شده سهل و آسان باشد  

  •         سهولت استفاده  

 خریدار باید بداند که تولید کننده  تا  قبل از صندوق پراخت وجه کالا با اونیست بلکه دغدغه  خریدار کالا را در هنگام مصرف نیز دارد ،  چراکه برخی از بسته بندی ها ماننده بسته های حاوی مواد شوینده یا مواد خوراکی مورد استفاده در آشپزخانه تا زمانیکه به  اتمام نرسیده  در بسته بندی و ظرفی که ارائه شده قرار دارد و برای هر بار مصرف باید بطریقی محتویات آن خارج شود و دوباره درب آن بسته شود این  نکته میتواند در انتخاب مصرف کننده از اهمیت بالایی برخوردار باشد  ،

  •         سبکی وزن  

  وزن کالا نیز عامل دیگری در  استفاده بهتر و مطلوب نظر مصرف کننده خواهدبود این اصل را در تمام  کالا ها میتوان  عمومیت داد  از کالاهای مصرفی گرفته تا کالا های لوکس را نیز  شامل میشود

 •         قابلیت بازیافت

 باز یافت  بسته بندی ها  پس از مصرف کالا علاوه بر  جنبه زیست محیطی میتواند رویکردی مثبت  برای مصرف کننده داشته باشد  و  بسته بندی کالای مصرف شده  برای  مصرف کننده کار بری دیگری نیز داشته باشد این نکته در  برخی ظروف مواد شوینده و  مواد خوارکی نیز دیده شده که  ظرف ارائه شده آنقدر کار بردی است که پس از  استفاده اصلی کالا مورد استفاده تهای دیگر نیز قرار میگیرد و  بسته بندی های اسباب بازی های کودکان  نیز میتواند از یک جنبه آموزشی و  سر گرم کننده نیز برخوردار باشد  تا  در باز یافت مجدد آن سود بیشتر  برای  خریدار حاصل شود

 •         بهداشت

  رعایت نکات بهداشتی  مناسب و مرتبط با کالا در شکل و چگونگی  بسته بندی میتواند عامل دیگری در جذب اعتماد مخاطب باشد .  در ادامه مواردی که ذکر شد به  نکات دیگری نیز میتوان اشاره کرد  که اطلاعت  و تاثیرات بصری مورد نظر ما را در ذهن مخاطب بجای گذارد

         جلب توجه مصرف کننده

  برای اینکه خریدار  بتواند از میان انبوه کالاهای مشابه کالای ما را انتخاب کند  بیابد  و  بتوانیم کالای خود را  به او نشان دهیم دانش ارتباط تصویری و توانمندی های  طراحی و گرافیک است که میتواند همراه با دانش  روانشناسی به کمک طراحی یک بسته بیاید  تا  نکاتی که باعث جلب توجه مصرف کننده  میشود  مورد توجه قرار گرفته ومصرف کننده  را به سوی کالای ما بکشاند  .

 •در یاد و حافظه ماندن بسته بندی

 پس از اینکه کالای مارا دیده  به گونه ای با رنگ فرم و شعار یا اسلوگان تبلیغاتی بر ذهن  و حافظه تصویری او  باید تاثیر بگزاریم  که  در یاد  مشتری حک شده و ما و بسته های ارائه شده از سوی ما را هرگز فراموش نکند و باعث گردد در یاد و حافظه او نقشی مثبت بجای گذارد

 ارتباط برقرار کردن با محتوی درون بسته

 بر قراری ارتباط  با محتوای بسته می تواند  در انتخاب و تصمیم گیری مخاطب و خریدار بسیار ماثر باشد گاهی این ارتباط فراتر از واقعیت است و  مصرف کننده بعد از مصرف و تجربه  نظرش متفاوت خواهدشد  این نکته به صداقت تولید کننده بر  میگردد  و اینکه  قصد تولید یک محصول ر دارد یا نه  برنامه دراز مدتی برای تولیدات خود دارد در  صورتی که برنامه دراز مدت  داشته باشد باید  در بسته بندی به نکاتی اشاره کند که پس از تجربه و استفاده از محصول بر اعتماد وی  به  محصول و تولید کننده  و حتی فروشنده کالا بیشتر شود  برای رسیدن به این منظور لازم نیست تمام واقعیت های  کالا را قید کرد بلکه میتوان به مزیت ها و نکاتی که برای مصرف کننده دارای اهمیت است و یا وجه تمایز آن با کالاهای مشابه است اشاره نمود

  توجه به سلیقه و فرهنگ مصرف کننده

 سلیقه و خواست مصرف کننده  نکته دیگری است که  هم در تولید و هم در بسته بندی  دارای اهمیت ویژه ای است  و چه بسا  رعایت این نکته در بسته بندی بسیار مهمتر است  چرا که اگر در تولید محصول به این نکته اهمیت داده شده باشد ولی در پوشش و بسته بندی لحاظ  مشده باشد   نمی تواند  جلب نظر مصرف کننده را نماید .

آنچه در این مجال ارائه شد سر فصل های از  نکات مهم در شیوه ارائه یا بسته بندی  بود  که برای هر یک از عناوین میتوان  بصورت مشروح  ارائه مطلب و راهکار نمود  پس ما نیز بقدر رفع تشنگی  تقدیم حضور کردیم .

اهمیت بسته بندی در رفتار مصرف کننده

اهمیت طراحی بسته بندی و نقش بسته بندی به عنوان ابزاری جهت برقراری ارتباط با مصرف کننده و انتخاب مارکهای تجاری  دائما در حال رشد می باشد

جهت تحقق اهداف ارتباطی لازم است که اطلا عات کافی در رابطه روانشناسی مصرف کننده توسط تولید کنند گان کسب شود

این موضوع جهت درک واکنش مصرف کننده نسبت به بسته بندی کالای ضروری لازم است بسته بندی محصولات نوعی علم، هنر و تکنولوژی حمایت از محصولات درمقابل آلودگی و خطرات ناشی از حمل و نقل و ذخیرة مناسب محصولات است

در حوزة بازاریابی بسته بندی یک روش جذاب جهت انتقال پیام در رابطة با محصول به مشتریان می باشد.همچنین این امکان را فراهم می سازند که محصولات مختلف به صورت واحد و منسجم محافظت شوند.

بنابراین لازم است که تلاشهای زیادی در جهت افزایش کارآیی بسته بندی های صورت بگیرد به همین دلیل است که رسانه های قدیمی نیز مسیر فعالیت خود را به سوی تبلیغات در هنگام خرید سوق داده اند

 مقدمه :

 بسته بندی فعالیت های مربوط به طراحی و ایجاد جعبه یا لفاف برای یک کالا را در بر می گیرد

جعبه صندوق ولفاف  همان بسته بندی است

بسته بندی ممکن  است تا سه سطح ماده ای را در بر بر گیرد (بسته بندی اولیه-بسته بندی ثانویه بسته بندی حمل ونقل )

در این مقاله  به بررسی جنبه های مختلف بسته بندی پرداخته شده است

ازقبیل اهمیت  خصیصه های بسته بندی

نقش بسته بندی در تصمیم گیری خرید

 طرح بسته بندی دستی

ادراک مشتری از بسته بندی

بسته بندی و خرید

وسعی شده اهمیت بسته بندی تا حدودی در جنبه های مختلف مورد بررسی قرار گیرد

  اهمیت مشخصات بسته بندی[1] :

اغلب مصرف کنندگان به ویژگی های ظاهری اهمیت زیادی می دهند در حالی که بخش کمی از آنها بر جزئیات روی برچسب توجه دارند.

جهت ترسیم مارک محصولات غذایی از طیف وسیعی از مشخصات بسته بندی استفاده می شود که این طیف شامل ترکیبی از رنگ ها، طرح ها، شکل ها، نماد ها و پیام ها است این عناصر باعث جذب مشتریان می شود و به آنها در شناسایی تصاویر مربوط کمک شایانی می کنند.

 اهمیت طراحی بسته بندی واستفاده از بسته بندی به عنوان ابزاری جهت برقراری ارتباط و مارک بندی دائماً در حال افزایش است. زیرا بسته بندی همانند دیگر عناصر ارتباطات بازاریابی از اهمیت بالایی برخوردار است. یک دلیل برای این موضوع اشاره به این حقیقت دارد که مشتریان قبل از اینکه برای خرید به فروشگاه بروند زیاد و به صورت عمقی به مارکها فکر نمی کند.

 یک تحقیق اخیر این گونه ارزیابی کرده است که 73 درصد تصمیمات در زمینه خرید در هنگام فروش صورت می گیرد.

تمایل مشتری جهت خرید یک کالای خاص بستگی به درجه ای دارد که طبق این محصول می تواند نیازهای مشتری را به صورت کامل تحقق دهد. زمانیکه آنها قبل از خرید در رابطه با محصولی که می خواهد بخرند فکر نکرده باشند. می توانند در موقع خرید به آنچه که می خواهد دست یابند که این کار از طریق عناصر ارتباطی در زمان خرید صورت می گیرد.

 بسته بندی یک فاکتور کلیدی در فرآیند تصمیم گیری مشتری است زیرا می تواند جهت اخذ تصمیمات حقیقی در فروشگاه، با برقراری ارتباط با مشتری کمک شایانی به او کند.

 جهت موفقیت استراتژی های بازاریابی محصولات غذایی ارزیابی این موضوع حائز اهمیت است که چگونه عناصر ارتباطی در این بسته بندی ها بر انتخاب مشتریان و جذب آن ها تأثیر می گذارد .

علاوه بر این بحث های زیادی در رابطه با این موضوع صورت گرفته است که آیا رفتار مصرف کنندگان مطابق با فرهنگ آنهاست؟

تعداد زیادی از مشاهده کنندگان صنعتی به عنوان مثال شرکت Ac [2]Nie/sen معتقدند که مصرف کنندگان در سراسر دنیا واکنش نسبتاً مشابهی به فرآیند بسته بندی از خود نشان می دهند که این موضوع علی رغم اختلافات فرهنگی به تأیید رسیده است

 اگر چه بخش اعظمی از این شرکت ها معتقدند که احتمال زیادی می رود که رفتار مشتریان یکسان و مشابه باشد افزایش درآمد و گسترش رقابت باعث افزایش توانایی مشتریان جهت خرید کالاها طبق نیازهای خاص فرهنگی آن ها شده است.

 برخی از افراد معتقدند که احتمال زیادی می رود که موضوعات پایه ای در فرهنگ های مختلف یکسان باشد این در حالی است که جزئیات خاصی از قبیل واکنش نسبت به رنگهای خاص یا پیام های خاص در فرهنگ های مختلف با یکدیگر تفاوت دارند.

مسلماً این که مشتریان به برخی از روندهای پایه ای از قیبل فرآورده های خاص غذایی، اطلاعات بهداشتی و غذایی در بسته های خاص یا تمایل به غذاهای آماده توجهی نمی کنند در اغلب فرهنگ ها مشترک می باشد اما احتمال کمی می رود که مشریان دیدگاه های فرهنگی خود را نسبت به جزئیات محصولات از قبیل بسته بندی تغییر دهند که این روند در طول فرآیند خرید کاملاً مشهود می باشد.

 اگر چه در این رابطه نیاز به تحقیقات بیشتر است زیرا تحقیقات تجربی کمی در رابطه با واکنش مصرف کننده نسبت به بسته بندی صورت گرفته است (به خصوص در بازارهای آسیایی). تعداد زیادی از متخصین با فرهنگ های مختلف بر این موضوع پافشاری دارند که توسعة دانش در یک فرهنگ باید قبل از اینکه دربافت های فرهنگی دیگر مورد استفاده قرار بگیرد به تأیید مراجع عالی برسد.

مطالعاتی هستند که نشان دهنده یک  تقسیم بندی قوی در زمینة واکنش مشتریان نسبت به بسته بندی هستند.

 سه تقسیم بندی در این زمینه وجود دارد: کسب تسهیلات، جستجوی اطلاعات و کسب تصاویر بر پایة الگوهای مشترک گستردة جهانی.

تمایل افراد جهت فراهم ساختن تسهیلات، افزایش مصرف کنندگان تحصیل کرده جهت کسب اطلاعات در رابط با محصولات خاص بر تصاویر بصورت حوزه گسترده ای را جهت فعالیت عناصر تأثیر گذار فرهنگی فراهم ساخته است.

نمی توان گفت که از بین این سه عنصر کدامیک مهم تر باشند به عبارت دیگر مصرف کنندگان بسته بندی را یک فرآیند کلی و منسجم می دانند که در اغلب موارد تأکید بیشتر بر یکی از حنبه هاست اما نمی توان به صورت کامل جنبه های دیگر را نادیده گرفت.

 ممکن است که در این زمینه یک طرح ایده آل برای همة بازارها عنوان شده باشد اما لازم است در تمامی بسته ها یک تصویر فنی وجود داشته باشد که مسلماً این تصویر بیانگر امکانات محصول مربوطه و سهولت استفاده از آن و فهرستی کامل از اطلاعات شفاف در رابطه با محصول مربوط است که در طرح های تصویری قدیمی از رنگ ها و شکل های مختلف استفاده می شد.

 در تقسیم بندی های خاص به برخی از عناصر بسته بندی توجه کمی صورت می گیرد اما استفاده از تمامی عناصر بیانگر این موضوع است که نمی توان هیچ یک از این عناصر را حذف کرد زیرا آنا ارتباط شدیدی با جذابیت بسته بندی دارند بنابراین، این احتمال وجود دارد که بتوان از یک بسته بندی مجزا استفاده کرد که تقریباً سه عنصر موجود در آن به صورت یکسان مشتریان را به خود جذب نموده اند.

البته شرطی که وجود دارد این است که عناصر کلیدی بر پایة تقیسم بندی های خاص دارای جذابیت کافی باشند.

 محققین اظهار داشته اند که تصاویر به صورت شفاهی می توانند اطلاعات زیادی را فراهم سازند به خصوص در حوزه هایی که بیشتر به تصاویر توجه می شود.

ارتباط بین انتخاب های مشتری در بازارهای مختلف و مشخصات طراحی بسته بندی ها یک نکته کلیدی است که بازاریابان محصولات غذایی بسته بندی شده باید از آن ها در راستای توسعة استراتژی های مفید در بازاریابی استفاده نمایند. توجه و جذابیت در زمان خرید نقش مهمی را در انتخاب یک مارک خاص ایفا می کنند. انسجام اهمیت عناصر مهم طراحی بسته بندی در غالب متغیر های تقسیم بندی بازار می توانند حاوی اطلاعات مفید برای بازاریابانی باشند که خواستار افزایش تأثیر بسته بندی در عرضة محصولات غذایی می باشند.

 بسته بندی و تصمیم خرید

اهمیت طراحی بسته بندی به عنوان ابزاری جهت برقراری ارتباط و بر چسب گذاری محصولات در بازارهای رقابت محصولات غذایی روز به روز در حال افزایش است.

 بسته بندی چه تأثیری بر اخذ تصمیمات هایی خرید دارد که مورد ارزیابی قرار دارد.

عناصر بصری در بسته بندی نقش مهمی را  ایفا می کنند که نشان دهندة استفاده از آن محصول توسط مصرف کنندگان مختلف است. البته در شرایطی که به صورت ناگهانی خواستار خرید یک محصول می شوند. اکثریت افراد شرکت کننده در این گروه اظهار می دارند که آنها از اطلاعات مربوط به برچسب استفاده می نمایند اما می گویند که بیشتر بر چسبهایی که ساده تر هستند را دوست دارند.

بسته بندی در نقطة فروش

اینگونه به نظر می رسد که بسته بندی یکی از مهمترین فاکتورهای مهم در زمینه خرید در نقطة فروش باشد این در حالی است که بسته بندی بخش مهمی از فرآیند فروش را نیز شکل می دهد.

 محصولات غذایی بسته بندی شده به بازارهای بزرگ و سوپر مارکتها عرضه می شوند که در این جا محصولات به مدت زیادی باقی خواهند ماند و مصرف کنندگان نیز می توانند انتخابهای متنوع داشته باشند.

 هم در بخش ذخیرة مواد و هم در بخش داخلی از آنجاییکه فُرمت سِلف سرویس در بیشتر سوپر مارکتها وجود دارد از این رو از نقطه نظر خرید بسته بندی خودش فروشنده ای است که در قفسه قرار گرفته است.

اهمیت شدید طرحهای بسته بندی در بازارهای رقابتی رشد سریعی یافته است زیرا بسته بندیها ابزار مهمی جهت برقراری ارتباط می باشند.

در این قسمت به  بررسی این موضوع می پردازیم  که چگونه بسته بندی بر اخذ تصمیمات نهایی خرید محصولات غذایی تأثیر می گذارد.

 وجود بسته های مختلف در قفسه های سوپر مارکتها تأثیر زیادی برفرآیند تصمیم گیری مصرف کننده خواهد داشت از این رو طرح بسته بندی باید به گونه ای باشد که از واکنش مطلوب مصرف کننده اطمینان حاصل سازد.

 به واسطة وجود روندهای مختلف در این حوزة مشکلات زیادی در زمینة تصمیم گیری مصرف کنندگان ایجاد شده است.

 در یک سو برخی از مصرف کنندگان توجه زیادی به اطلاعات مربوط به برچسب دارند زیرا آنها نگران سلامت تغذیه خود هستند از این رو این مصرف کنندگان در امر تصمیم گیری مشارکت دارند و به صورت گسترده از اطلاعات موجود بر روی بسته ها استفاده خواهند کرد. در سوی دیگر مصرف کنندگان مدرن در اغلب موارد به دنبال راههایی جهت کاهش صرف زمان خرید و تهیه مواد غذایی هستند این موضوع می تواند بر فرآیند تصمیم گیری تأثیر بگذارد زیرا فشار زمانی باعث می شود که افراد به جزئیات مربوط به عناصر بسته بندی توجهی نداشته باشند.

با وجودیکه این موارد نکات مهمی هستند و در محیطهای رقابتی نیز تشدید شده اند. اما تحقیقات کمی در این زمینه صورت گرفته است که چگونه عناصر بسته بندی می توانند بر انتخاب یک مارک خاص و فشار زمانی تأثیر بگذارند.

عملکردها و عناصر بسته بندی

پِرِن دِرگاست و پیت (1996) به بررسی عملکرد های پایه ای بسته بندی و تعریف نقش آنها در حوزه های بازاریابی یا سازمان دهی پرداخته اند. عملکرد سازمان دهی بسته ها از آن جهت حائز اهمیت است که در طول حرکت یا انتقال محصولات در کانالهای توزیعی هیچ آسیبی به آنها وارد نمی شود.

در حوزة بازاریابی بسته بندی یک روش جذاب جهت انتقال پیام در رابطة با محصول به مشتریان می باشد. تفکیک دو عملکرد بسته بندی کار سختی است اما باید بدانیم که در اغلب موارد این عملکرد ها مورد استفاده قرار می گیرند. بسته ها با جذب توجه مشتریان و برقراری ارتباط با آنها به فروشنده محصول مربوط می پردازند. همچنین این امکان را فراهم می سازند که محصولات مختلف به صورت واحد و منسجم محافظت شوند.

از نقطه نظر سازماندهی، بسته بندی یک مورد از ویژگیهای مهم کلیدی است که از نظر مشتریان بسیار حائز اهمیت است.

همچنین این امکان را فراهم می سازند که محصولات مختلف به صورت واحد و منسجم محافظت شوند. همچنین این امکان را فراهم می سازند که محصولات مختلف به صورت واحد و منسجم محافظت شوند.

  تمایل جهت خرید بستگی به درجه ای دارد که در آن محصولات موجود می توانند رضایت مصرف کننده را جلب نمایند. درک مستقیم مصرف کنندگان بستگی به عناصر ارتباطی دارد که جهت موفقیت استراتژی های مختلف بازاریابی حائز اهمیت می باشند.

مشخصات کلی بسته ها نشان دهندة منشاء و حالت خاص محصولات مربوط هستند.

علاوه بر این قضاوت در رابطه با کیفیت محصولات تا حدود زیادی تحت تأثیر مشخصات محصولی مربوطه می باشد. در صورتیکه بسته ها نشان دهندة کیفیت بالا باشند در این صورت محصول مورد نظر از نظر مصرف کنندگان کیفیت بالایی خواهد داشت اما در صورتیکه علائم موجود در محصول مربوطه نشان دهندة کیفیت پایین باشند دراین صورت آنچه که به مشتری انتقال می دهند کیفیت پایین محصول می باشد.

آندروود و دیگران  اظهار می دارند که احتمال زیادی می رود که مصرف کنندگان به حنبه های مختلف یک محصول از نظر بویایی، چشایی، صوتی یا حسی توجه داشته باشند این در حالی است که به تصویر محصول بر روی بسته مورد نظر نیز توجه زیادی دارند.

چهار عنصر مهم بسته بندی اصولاً بر تصمیم گیری خرید مصرف کنندة تأثیر می گذارند که می توان آنها را به دو گروه مجزا طبقه بندی کرد: عناصر بصری و عناصر اطلاعاتی.

 عناصر بصری شامل تصاویر و سایز و شکل بسته هاست که بیشتر برای تصمیم گیری تأثیر می گذارند

 عناصر اطلاعاتی مربوطه به ارائه اطلاعات و تکنولوژیهای استفاده شده در بسته بندی ها است که احتمال زیادی می رود که از جنبة شناختی حائز اهمیت باشد.

اغلب FMCG ها جزء محصولاتی با مشارکت پایین هستند. در مشارکت پایین مصرف کنندگان نمی توانند به اطلاعات مفیدی در رابطه با مارکها دست یابند و بدان وسیله مشخصات آنها را مورد ارزیابی قرار دهند و تصمیم درستی در رابطه با مارک مورد نظر خود بگیرند. یک دلیل در این زمینه این است که محصولات ساده اهمیت زیادی ندارند.

در اغلب موارد نیز عدم ارزیابی های کافی منجر به عدم توانایی جهت تمایز اختلافات عمده بین مارکهای مهم می شود.

 یک نتیجه مشترک در این زمینه این است که افراد طبق عادت همواره یک مارک را خریداری می نمایندو بنابراین زمانیکه مصرف کنندگان مارکی را پیدا کنند که نیازهای آنها را تحقق می دهد معمولاً از آن راضی نیز خواهند شد. به خصوص اگر دائماً از آن مارک استفاده کنند. اما این مارکی هیچ تعهدی را ضامن نمی شوند و در صورتیکه در بازار موجود نباشند می توان به راحتی از جایگزینهای آنها استفاده کرد.

بسته بندیها نقش مهمی را در برقراری ارتباط مصرف کننده با یک مارک خاص ایفا می کنند که بدان وسیله مصرف کننده طبق عادت نسبت به خریداری آن مارک خاص متعهد می شود.

درک مصرف کننده از بسته بندی تولید

در این قسمت درک مصرف کننده از بسته بندی محصولات خاص مورد بحث است تا بدان وسیله طراحی بسته بندی محصولات به درستی صورت بگیرد و موقعیت خوبی را در اذهان مصرف کنندگان ایجاد کند.

مصرف کنندگان نظریه های جالبی را در رابطه با استراتژی های بسته بندی محصولات دارند. بنابراین فرد می تواند به این نتیجه دست یابد که معنایی دقیق بسته بندی و عقیدة شخصی فرد در رابطه با یک بسته بندی چیست از این رو طراحان می توانند با استفاده از نظریة های عمومی به صورت مناسب انتظارات مصرف کنندگان را تحقق دهند.

اصطلاح جایگاه یابی یک مفهوم نسبی و نظری است زیرا این اصطلاح در ذهن مصرف کنندگان و در راستای ارزیابی دیگر عناصر بازاریابی مورد بررسی قرار می گیرد. بنابراین مصرف کننده جهت دستیابی به یک موقعیت خاص باید به تحلیل جزئیات بپردازد.

 دلیل این کار این است که درک مصرف کننده نشان دهندة استراتژی و جهت خرید محصولات مختلف است.

 رواج اصطلاح جایگه یابی به واسطة ارتباط بین محصولی با موقعیت مناسب و موقعیت و رشد یک شرکت است.

این نظریه توسط محققین مختلف عنوان شده است بنابراین از قدیم افزایش موفقیت با انتخاب استراتژی های مفید تعیین جایگاه  در ارتباط بوده است. اولین قدم در این زمینه تعریف یک استراتژی مناسب جهت جایگاه یابی است.

آندر وود اظهار می دارد که بقای مارک های خاص در بازار و طیف وسیع خرید این محصولات در همان زمان خرید صورت می گیرد بنابراین لازم است که تلاشهای زیادی در جهت افزایش کارآیی بسته بندی های صورت بگیرد به همین دلیل است که رسانه های قدیمی نیز مسیر فعالیت خود را به سوی تبلیغات در هنگام خرید سوق داده اند.

اگر ما بخواهیم دقیقاً به درک معنای اصطلاح جایگاه یابی بپردازیم به این نتیجه دست خواهیم یافت که تحقیقات مربوطه ریشه در تحقیقاتی دارند که توسط آل رایز و جک ترات در سال 1969 در مجله بازاریابی صنعتی به چاپ رسیده بود. پس از آن در سال 1979 در مجله عصر تبلیغات نیز مقالات دیگری با عنوان عصر تعیین جایگاه یابی به چاپ رسیده اند که از این مقالات جهت گسترش این اصطلاح استفاده شد.

 بنابر اظهارات این نویسندگان ریشة تعیین جایگاه  در بسته بندی محصولات است (این مفهوم تعیین جایگاه  محصولات نامیده می شود) به صورت ادبی این مفهوم بیانگر شکل محصول، سایز بسته بندی و قیمت آن در مقایسه با رقبای دیگر است.

 در این زمان محققین عصر جدیدی را معرفی کردند عصر تعیین جایگاه  که با توجه به آن می توان اهمیت محصول و تصاویر مربوط به یک شرکت را درک کنیم اما از همه مهم تر نیاز به تعیین جایگاه  بر ذهن مشتریان است.

 تعیین جایگاه با یک محصول شروع می شود اما اشارة مستقیم بر آن محصول ندارد. این مفهوم اشاره به مطالبی دارد که در ذهن مشتریان و مصرف کنندگان می گذرد، به  عبارتی نشان دهندة این است که چگونه مشتریان به تعیین موقعیت این محصولات در ذهن خود می پردازند.

زمانیکه طرح تعیین جایگاه  کامل شود (و شرکت مربوطه نیز بداند که با توجه به رقابت موجود چه چیز را باید به بازار عرضه کند)، شرکت می تواند از طریق ساختار ساختارهای مناسب بازاریابی به طراحی عملکرد های خاص بپردازد.

بدین ترتیب می توان گفت که تعیین موقعیت یک محصول منجر به تشکیل ساختارهای مختلف بازایابی می شود. پس از آن می توان از عناصر مرکب بازاریابی از قبیل خود محصول، قیمت، توزیع و تبلیغات به خود مصرف کنندگان رسید و بدان ترتیب به تعیین  جایگاه محصولات مطلوب در اذهان مصرف کنندگان پرداخت.

اگر ما به جای تمرکز بر فعالیت های ارتباطی به اخذ تصمیم در رابطه با محصولات مورد نظر خود بپردازیم در این صورت می توانیم ببینیم که تصمیم گیری از عناصر مختلفی تشکیل شده است. یک مورد از این عناصر بسته بندی است که به دلایل مختلف دائماً در حال رشد می باشد و یک فاکتور بسیار مهم است خلاصة این تحقیقات توسط آن دروود و دیگران  و آن دروود) عنوان شده است. اولین دلیلی که این نویسندگان مطرح می کنند این است که به واسطة کمبود بودجه های تبلیغاتی، طراحی مارکهای جدید نیز در رسانه های گروهی قدیمی کاهش یافته است. از این رو تلاش های جدید بر تبلیغات خود محصول و ارتباط مستقیم با خود محصول تمرکز دارند. ثانیاً به واسطة افزایش خرید مستقیم در فروشگاه ها بیشتر انتخاب ها در همان موقع خرید صورت می گیرد.

طرح بسته بندی دستی

هزینه های بسته بندی که شامل هزینه های کار مستقیم و تهیه مواد مورد نیاز می باشند بخش عظیمی از هزینه های تولید محصول را تشکیل می دهند بنابراین کاهش این هزینه ها می تواند نتایج مفیدی دربر داشته باشد.

 از آنجایی که کسب منافع تولیدی عمده از طریق عملکردهای تولیدی صورت می گرفته است از این رو اینگونه به نظر می رسد که آخرین کشفیات پیشرفت های تولیدی مربوط به حوزة سازمان دهی می باشند بنابراین یک روش رسمی جهت ارزیابی بازده عملکرد های دستی و بسته بندی محصولات از قبیل پوشش گذاری، برچسب گذاری و اسکن محصولات عرضه شده است. با استفاده از این روش می توان عملکرد های نادرست بسته بندی را مشخص کرد و بدان وسیله آنها را بهبود بخشید.

بسته بندی محصولات نوعی علم، هنر و تکنولوژی حمایت از محصولات در مقابل آلودگی و خطرات ناشی از حمل و نقل و ذخیرة مناسب محصولات است تقریباً   محصولات نهایی نیازمند بسته بندی هستند.

 به عنوان مثال صنایع غذایی و نوشیدنی 90 درصد بازار بسته بندی را تشکیل می دهند از آنجایی که فرآیند سازمان دهی آخرین مرحله جهت توسعة تولید در کارخانجات است از این رو در حال حاضر توجه محققین به توسعة عملکرد های بسته بندی محصولات معطوف شده است تا بدان وسیله حجم مواد مورد نیاز و انواع عملکردهای بسته بندی و در نهایت هزینه های تأمین تجهیزات و منابع کاری کاهش یابد.

 فاکتورهای زیادی از قبیل طراحی آیتم های بسته بندی ماهیت موارد مورد نیاز جهت بسته بندی و هزینه های آنها بر بسته بندی دستی تأثیر گذار می باشند.

بسته بندی مفید محصولات نه تنها با حجم موارد مورد نیاز و نیروی انسانی در ارتباط می باشد بلکه با فاکتورهای دیگر از قبیل طراحی بسته بندی نیز در ارتباط می باشد.

در طول ده سال اخیر متخصصین بر روی بسته بندی محافظ پلی استرن، طراحی سپرهای محافظ جهت محافظت از محصولات، فرآیندهای ساخت، طراحی بسته بندی های کامپیوتری و جدیداً نیز بازیافت محافظ های فومی پلی استرن تحقیقات گسترده ای انجام داده اند.

محصولات مصرفی 78 درصد ارزش کل بسته بندی را تشکیل می دهند که از این میان 55 درصد مربوط به مواد غذایی است 22 درصد باقیمانده نیز مربوط به محصولات صنعتی است.

سه عنصر عمده و کلیدی جهت ارزیابی هزینه های بسته بندی شامل نیز کاری، تجهیزات و هزینة تهیة مواد است. در بسته بندی دستی تنها هزینه های مربوط به نیروهای کاری و تهیة مواد حائز اهمیت می باشند که طبق روش جاری، محاسبه سیستم وار هزینة نیروهای کاری و بسته بندی نیز مطلوب بوده است. در حدود 9 درصد هزینة هر محصول احتمالاً متعلق به هزینة بسته بندی آن است و در حدود90 درصد این هزینه نیز مربوط به فاکتورهایی به غیر از تهیة مواد بسته بندی است. هزینه تولید با استفاده و انهدام حسابهای مربوطه به بسته بندی در حدود 60 درصد هزینه های کل تولید است یا اینکه بین 15 50 درصد قیمت فروش یک محصول را تشکیل می دهد علاوه بر این موارد مورد نیاز جهت بسته بندی 65 درصد ضایعات جامدجهانی را تشکیل می دهد از این رو نیاز به تهیة مواد خاصی جهت بسته بندی است که این مواد با طبیعت دوست باشند امروزه بسته بندی درست که به نفع محیط زیست باشد وظیفة تمامی افراد است.

این قسمت نشان دهندة یک روش خاص جهت ارزیابی کارآیی، عملکرد های مربوط به بسته بندی دستی است.

 عملکرد هایی از قبیل تا کردن وفعالیتهای

، وارد ساختن، پوشش بندی، برچسب گذاری و اسکن. از این روش جهت بسته بندی تلفن مبایل، درایوهای دیسک سخت، پرنترهای میزی، کامپیوترهای کوچکف ضبط صوت ها و مایکروفرها استفاده می شود.

سازماندهی منابع بسته بندی در شرکتهای در حال توسعه

نتایج توسعة محصولات که به معنای طراحی محصول و انتخاب راه حل های درست بسته بندی است دارای تأثیرات چشمگیر بر روی عملکرد منطقی زنجیره های تولید بوده است.

 علی رغم این موضوع فرآیند بسته بندی از قدیم همانگونه که در ادبیات سازماندهی تأثیر داشته است در ادبیات توسعه محصولات نیز نقش مهمی ایفا کرده است. هدف در این قسمت  نشان دادن این موضوع است که چگونه عملکرد های سازماندهی و طراحی محصولات می توانند ازطریق سازماندهی بسته بندی در یک شرکت توسعه و ارتقا یابند.

از آنجائیکه محدودیت های زیادی در رابطه با راه حل های احتمالی تدارکات و سازماندهی وجود دارد از این رو بسته بندی و سازماندهی در اغلب موارد در آخرین مراحل فرآیند توسعة محصولات مورد ارزیابی قرار می گیرند.

 با بررسی کل بسته ها که به معنای مشخصات محصول، بسته بندی و زنجیرة تولید است می توان در همان مراحل اولیة توسعة محصول ذخایر لازم را انجام داد.

طراحی بسته بندی و سازماندهی محصول با یکدیگر ارتباط شدیدی دارند آنها می توانند در کنار یکدیگر تأثیر عمیقی بر فعالیتهای زنجیرة تولید داشته باشند. مشخص شده است که طراحی محصول می تواند امکان سازماندهی را فراهم سازد. یا فراهم نسازند زیرا این موضوع تأثیر زیادی بر سازماندهی محصول در طول طبقه بندی، جمع آوری، حمل و نقل، بسته بندی، تولید و غیره دارد. گادی و دیگران به بحث در این زمینه می پردازند که طراحان محصول باید جهت توسعة محصولات خود زیر ساخت های فیزیکی را نیز در نظر بگیرند زیرا طراحی محصول بر فعالیتهای سازماندهی زنجیره تولید تأثیر می گذارد.

هاچ و تدین لی اظهار می دارند که ممکن است که طراحی محصول شامل ارزیابی تأثیراتی باشد که تصمیم گیریهای مربوط به طراحی بر روی عملکرد های اجرایی، حفظ و نگهداری، حمل و نقل محصول تأثیر می گذارد. در این تحقیق موضعی مشخص شده است که تأثیر بسته بندی بر طراحی محصول به مقدار زیاد تحت تأثیر سازمان دهی بسته بندی در یک شرکت است که بدین وسیله این موضوع بر عملکرد تدارکات و سازمان دهی محصول نیز تأثیر می گذارد. 

این قسمت  نشان دهندة ارتباط قوی بین تولید محصول، بسته بندی و فعالیتهای سازماندهی است بسته بندی تحت  تأثیر محصول قرار می گیرد و تولید و بسته بندی نیز تأثیر زیادی بر بازده نهایی فرآیند سازمان دهی دارند.

تغییر یکی از آنها بر دیگر موارد تا حد زیادی تأثیر می گذارد که در این رابطه احتمال خطر بهینه سازی جانبی نیز مشهود می باشد.

 در این ادبیات بسته بندی در اغلب موارد به عنوان بخشی از فرآیند سازماندهی و تدارکات تلقی می شود اما یکسرس تحقیقات انجام شده در این باره  نشان دهندة این موضوع است که در صورتیکه عملکرد بسته بندی مربوط به تیم توسعة محصول و عملکرد سازمان دهی باشد در این صورت انسجام بسته بندی و توسعة محصول به میزان زیاد از طریق ارزیابی زنجیره تولید و داده های اولیه صورت می گیرد.

 مدل طراحی بسته بندی با استفاده از روش زنجیره تولید

محققین به این نتیجه دست یافته اند که مدل مدیریت توسعه یافته نوعی ابزار مفید کمی جهت یافتن مصالحه و مبادله بین کاهش هزینه های سازمان دهی و ظرفیتهای مختلف مربوط به بسته بندی است.

دربافت سازمان دهی و طبق پاراگرافهای قبلی، برخی از محققین به ارتباط نزدیکی بین مفاهیم «بسته بندی » و «سازمان دهی و تدارکات» دست یافته اند که در نهایت نیز مفهوم «سازمان دهی بسته بندی» توسعه یافته است.

 جهت درک پیچیدگی مربوط به طراحی بسته بندی لازم است که فرد دارای اطلاعات جزئی و دقیق در رابطه با عملکرد های مورد نیاز خود باشد. سه عملکرد پایه ای که توسط جانسون و همکارانش  بیان شده است در قسمت زیر قابل اجرا است:

1)  عملکرد بازاریابی که جهت انتخاب طرحهای تصویری و فرصتهای خاص و اتخاذ قوانین جاری از قبیل میزان مصارف در بین مصرف کنندگان و کانالهای بازاریابی طراحی شده است.

2)  سازماندهی یا عملکردهای اجرایی که جهت تسهیل در امر خرید، تولید (بسته بندی) و توزیع محصولات طراحی شده است. این عملکرد با سازماندهی «مستقیم» در ارتباط می باشد ( از سوی تولید کننده به سوی مشتری ).

3)  عملکرد محیطی (که با مفهوم «سازمان دهی معکوس » در ارتباط می باشد).

همچنین جهت اجرایی ساختن این عملکرد ها لازم است که بسته بندی به عنوان نوعی سیستم خاص تلقی شود که شامل سطوح مختلف است.

 بنابراین می توان سه سطح را به صورت سلسله مراتبی تعیین کرد:

 بسته بندی اولیه (جهت حمایت از محصول تر در اغلب موارد این کار با تماس مستقیم با مشتری صورت می گیرد که به صورت «بسته بندی مشتری» شناخته شده است) .

 بسته بندی ثانویه (تر جهت حفظ و گروه بندی بسته های اولیه در کنار هم طراحی شده است و به عنوان «بسته بندی درجه سه (ثانیه) که شامل گروه بندی بسته های اولیه و ثانویه در یک واحد مسطح است).

در بافت سازماندهی چرا توجه زیادی نسبت به فرآیند بسته بندی صورت گرفته است؟

 جواب این سوال این است که از آنجاییکه بسته بندی منجر به این و تمامی روابط پیچیده می شود از این رو دیدگاهها و نیازهای جدیدی در مقیاسهای کوچکتر در بین واحد مختلف در یک شرکت شکل خواهد گرفت بنابراین مدل مدیریتی که جهت طراحی، بهینه سازی و کنترل بسته بندیها به کار برده می شود نشان دهندة ارتقای کارآیی جهانی زنجیره تولید از نقطه نظرهای استراتژیک است که این به معنای ترکیب و ارزشمند سازی نقاط مهم و استراتژیک است که با هر اتصالی که به زنجیره تولید می یابند عملکردهای مختلف بسته بندی از جمله بازاریابی، سازمان دهی مستقیم و سازماندهی معکوس را شکل می دهند که این کار در صورت وقوع هر گونه تغییر و تناقض در طرحهای موجود بر پایة الویتهای مربوطه صورت می گیرد. (به عنوان مثال تناقض بین استاندارد سازی بسته ها و ظرفیت تمایز باید تعیین شود).

برپایة درک عملکرد دقیق سیستمهای بسته بندی و قرار دادن آنها در سیستم سازماندهی می توان به مفهوم «سازماندهی بسته بندی» دست یافت. در این رابطه این امکان وجود دارد که تحقیقات معقولی در زمینه انواع بسته بندی به عنوان مثال بر پایة مواد اولیه، اندازه گروه بندی و هزینه های تصویری صورت بگیرد.

نتیجه گیری :

در نهایت ما باید  توجه داشته باشیم که در محیطهای آشفته امروزی که شرکتها در آن مشغول به فعالیت می باشند اینگونه عاقلانه به نظر می رسد که بسته بندی یک فرآیند ثابت تلقی نشود بلکه باید یک فرآیند پویا در زمینة طراحی محصولات مختلف تلقی شود بدین ترتیب بر مبنای یک شاخص مناسب می توان گفت که هر گونه تغییر توسط بازارهای خرید و فروش را می توان بر پایه فرصتها و تهدیدهای جدید در زمینة ی سازماندهی ، بازاریابی و حوزه های فنی پیش بینی کرد.

بدین ترتیب مدیران به درک این موضوع پرداخته اند که بسته بندی می تواند به صورت دقیق باعث تمایز کالاهای مصرفی نسبتاً مشابه شود و در نهایت بقای تعدادی از مارک ها در بازار و عرضه کالاهای مختلف باعث شده است که خریداران در همان زمان خرید با استفاده از عناصر مستقیم به تمایز کالاهای مختلف بپردازند.

نتایج مشترک بیانگر این موضوع هستند که درک کافی در رابطه با تکنولوژی بسته بندی نقش مهمی را در تمایل و احتمال کلی مصرف کننده در زمینه خرید محصولات خاص ایفا می کند

اغلب مصرف کنندگان به ویژگی های ظاهری اهمیت زیادی می دهند در حالی که بخش کمی از آنها بر جزئیات روی برچسب توجه دارند.

 

  

‏صورت بسته بندی ( لیبل) 

‏صورت بسته بندی ارتباط تنگاتنگ با سیاهه دارد و معمولا همیشه همراه با آن است. صورت بسته بندی بایستی ‏همانند سیاهه، تا سر حد امکان جامع باشد.

 ‏صورت بسته بندی ( لیبل ) ، دربردارنده جزئیات چگونگی بسته بندی کالاها، محتوای جعبه ها، کارتنها یا عدل های مختلف ‏و جزئیات وزن و ابعاد تک تک بسته های محموله می باشد. صورت بسته بندی در هنگام تصمیم گیری محل کننده در مورد حگونگی بارگیری محموله، ارزش مند است. صورت بسته بندی برای مقدمات گمرکی، سندی اساسی ‏برای انجام بازرسی و نیز سندی مهم برای مشتری به منظور شناسایی محتوای محموله است.

‏اگر محموله صرفا شامل یک نوع کالا در بسته بندی استاندارد باشد، می توان اطلاعات بسته بندی را بدون هیچ ‏مانعی در سیاهه گنجاند. به هر حال، به عنوان قاعده ای کلی، بهتر است اطلاعات مالی و بسته بندی را به طور ‏جداگانه، به ترتیب در سیاهه و صورت بسته بندی نوشت .

 

 ‏راهنمای اطلاعات صورت بسته بندی

 1. ارجاع به سیاهه، در مورتی که اسناد از هم تفکیک شوند.

 2. تعداد کارتن های هر یک از انوع کالاهای مندرج در سیاهه.

 3. درمورد هر یک از انواع کالاها، شماره های داده شده به کارتن های حاوی آنها

 4. محتوای هر کارتن.

 5. ابعاد خارجی هر کارتن.

 6. وزن ناخالص هر کار تن.

 7. چگونگی بسته بندی کالاها، اگر کالاها به صورت پالت بسته بندی شده اند، باید این موضوع را ذکر نمود. اگر برای جابجایی آنها ترتیباتی لازم است، باید آن را خاطرنشان کرد.

 8. چگونگی نوشتن نشانی بر روی کارتن ها و استفاده از شمارهها

 ‏راهنمای مشکلات معمول صورت بسته بندی

 1. اگر ارجاع به سیاهه از قلم بیفتد، در صورت جدا شدن اسناد از یکدیگر، تطبیق آنها ممکن است دشوار شود.

 2. اگر تعداد کارتن های حاوی یک نوع کالا ذکر نشود، کنترل نمودن محموله، دشوارتر خواهد شد.

 3. اگر کار تنها شماره گذاری نشوند یا اشتباه، شماره گذاری شوند، ممکن است مقامات گمرکی و مشتری، دچار سردرگمی گردند.

 4. اگر محتوای محموله، درست توضیح داده نشود، شناسائی تک تک کالاها دشوار خواهد شد.

 5. اگر ابعاد و واحد اندازه گیری از قلم بیافتد، ممکن است شک و تردیدهائی ایجاد شود.

 6. اگر وزن یا واحد وزن از قلم بیافتد ممکن است تاخیرهایی روی دهد.

 7. اگر نوع بسته بندی یا اینکه از پالت استفاده شده است، از قلم بیافتد، ممکن است تاخیرهایی روی دهد.

 8. اگر اطلاعات راجع به شیوه علامت گذاری محموله یا نحوه درج نشانی تحویل گیرنده بر روی آن از قلم بیافتد، ممکن است تاخیرهایی روی دهد.

 9. اگر تعداد کل بسته ها از قلم بیافتد، ممکن است مقامات گمرکی یا مشتری با تاخیرهایی در کنترل محموله روبرو شوند.

 10. اگر حجم کل محموله از قلم بیافتد، ممکن است تاخیرهایی در هنگام اندازه گیری محموله روی دهد.

 11. اگر وزن خالص از قلم بیافتد یا با وزن ناخالص اشتباه شود، ممکن است سوء تفاهمات و هزینه های اضافی به وجود آید.

 12. اگر وزن ناخالص از قلم بیافتد یا با وزن خالص اشتباه شود، ممکن است سوء تفاهمات و هزینه های اضافی به وجود آید .

 ‏راهنمای صادر کنندگان برای تنطیم صحیح اسناد

 1. مطمئن شوید شماره و تاریخ سیاهه ای که در صورت بسته بندی به آن ارجاع داده می شود، ذکر شده است.

 2. تعداد کارتن های حمل شده از هر یک از انواع کالاهای مندرج در صورت بسته بندی را مشخص کنید.

 3. اطمینان حاصل کنید که همه کارتن ها دقیقا شماره گذاری شده اند و در جریان کار، هیچ شماره ای از قلم نیافتاده است. گزینش شماره هائی که باید به کار روند، یکی از موضوعات مطرح میان صادر کنندگان و مشتریان آنها است، ولی توصیه می شود برای جلوگیری از بروز اشتباهات جریان امور تا حد امکان ساده و مختصر باشد .

 4. مطمئن شوید که شرح کالاها در صورت بسته بندی،شبیه به شرح کالاها در سیاهه است تا به این وسیله از  سردرگمی و شک و تردید پرهیز شود.

 5. ابعاد خارجی صحیح هر بسته و واحد اندازه گیری مورد استفاده را ذکر کنید.

 6. وزن ناخالص صحیح هر بسته و واحد وزن مورد استفاده را مشخص کنید.

 7. نوع بسته بندی مورد استفاده را دقیقا ذکر کنید. اگر از بسته بندی داخلی استفاده می شود، نوع آن را باید مشخص کرد. برخی کشورها محدودیت هائی را در مورد بعضی انواع بسته بندی همچون بسته بندی با محصولات شناخته شده از نی یا چوب اعمال می کنند. اگر کالاها به صورت پالت درآمده اند این موضوع را باید ذکر کرد. در غیر این صورت ممکن است تجهیزات مناسب نقل و انتقال فراهم نشود. اگر تخلیه و حمل کالا نیازمند امکانات ویژه است، آن را در صورت بسته بندی ذکر کنید.

 8. Marks and Numbers (علائم و شماره ها ):  اصطلاحی در کشتیرانی است که منظور از آن، شیوه ای است که محموله علامت گذاری می گردد یا نشانی و شماره بر روی آن نوشته می شود. امروزه متداول است که برچسبی را که بر روی آن نام و نشانی کامل گیرنده نوشته شده است، بر روی هر بسته می چسباند که در این صورت، باید از عبارت ( Fully addressed  ‏دارای نشانی کامل) استفاده کرد. همچنین باید سیستم شمار گذاری مورد استفاده را دقیقا ذکر نمود.

 9. کل تعداد بسته های محموله، را ذکر کنید. اگر محموله، دارای بسته بندی مختلف - مثلا کارتنهای مقوایی و جعبه های چوبی است، کل تعداد هر نوع را باید عنوان نمود .

 10. حجم کل محموله، با محاسبه حجم تک تک بسته ها در اندازه های مختلف و سپس، ضرب هر یک از این حجم ها در تعداد کل بسته های دارای آن اندازه به دست می آید.

 11. وزن خالص، از راه تفریق وزن بسته بندیها از وزن کل محموله به دست آید. ذکر دقیق این عدد، حائز ‏اهمیت است، زیرا برخی کشورها مالیات های وارداتی را کلا یا جزئاَ بر حسب هر کیلوگرم وزن خالص محاسبه میکنند.

 12. وزن ناخالص را باید دقیقا عنوان کرد، زیرا هزینه حمل، با توجه به آن محاسبه خواهد شد .

تکنولوژی بسته بندی مواد غذایی

مقدمه
حفاظت از مواد غذایی از زمان تولید تا هنگام مصرف امر بسیار مهمی است. عواملی بسیاری باعث از بین رفتن ارزش مواد غذایی می شوند که از مهمترین آنها می توان به فساد میکروبی، تغییر ساختار مولکولی، از دست دادن برخی خواص مهم مانند ویتامین و ... اشاره کرد. معمولاً عواملی که باعث رشد میکرواوگانیسمها در یک محصول بعد از تولید می شوند عبارتند از:
1- سطح پایین بهداشت در فرآیند تولید
2- تاخیر بین تولید و بسته بندی
3- دما انبارش
4- نوع ماده بسته بندی

5- حجم گاز آزاد درون بسته بندی
6- نوع و ترکیبات گازهای درون بسته بندی
7- درصد اکسیژن

ساده ترین روش برای محافظت از مواد غذایی بسته بندی آن است. معمولاً بسته بندی از مواد غذایی در مقابل نفوذ عوامل خارجی و همچنین فرار خواص داخلی آن محافظت می نماید. وجود هوا درون بسته می تواند باعث فساد ماده داخل آن شود. به این لحاظ تخلیه هوا و یا تزریق گازهای بی اثر درون بسته ماده غذایی راه حل مناسبی برای مقابله با رشد باکتری ها بدون از دست رفتن خواص، تازگی و شادابی محصول است.
عمدتاً در ایران از بسته بندی معمولی یا
روش تخلیه هوا (Vacuum Packaging) استفاده می شود. ولی در چند سال اخیر با توجه به پیشرفت روشهای بسته بندی و استفاده از شیوه های نوین و مطابق با استانداردهای جهانی استفاده از اتمسفر اصلاح شده رو به گسترش است.
تاریخچه
در دهه 1930 میلادی وقتی سبزیجات و میوه ها توسط کشتی جابجا می شد از گاز غلیظ CO2 برای بالا بردن زمان ماندگاری استفاده گردید. کشور انگلستان به عنوان اولین کشور از سیستم اتمسفر اصلاح شده (Modified atmosphere) برای محافظت از گوشت خوک و ماهی استفاده کرد. از آن زمان به بعد استفاده از این روش با توجه به افزایش نیاز، گسترش یافت.
معرفی اتمسفر اصلاح شده
MAP
مفهوم اتمسفر اصلاح شده
( Modified atmosphere packaging ) برای کالاهای بسته بندی شده، شامل فضای اتمسفر اصلاح شده یک فرآورده غذایی توسط خلا، فشار گاز یا تراوایی کنترل شده بسته است که بدی وسیله فعالیت های شیمیایی، آنزیمی و میکروبی کنترل می شود به طوری که از خطرات مهمی که ممکن است اتفاق بیافتد، اجتناب و یا کاسته می شود.
به عبارت دیگر بسته بندی
به روش MAP به معنی وارد کردن اتمسفر در یک پاکت (یا بسته) ماده غذایی با ترکیب خاص دی اکسید کربن، نیتروژن و اکسیژن می باشد.
این روش نگهداری کیفیت تازه
فراورده های غذایی را بدون عملیات حرارتی و شیمیایی به کار رفته توسط تکنیک های نگهداری قابل رقابت مانند کنسرو کردن، فریز کردن، خشک کردن و فرایندهای دیگر میسر می کند.
تکنیکهای
MAP در حال حاضر در محدوده وسیعی از غذاهای تازه یا سرد شده شامل غذاهای نیم پخته، ماکیان و ماهی، پاستای تازه، میوه و سبزیجات و اخیرا قهوه، چای، غذاهای آماده و فرآورده های نانوایی استفاده می شود.
مزایای بسته بندی
با اتمسفر اصلاح شده
سیستم بسته بندی با اتمسفر اصلاح شده دارا مزایای ذیل است
:
1. طولانی کردن ماندگاری با حفظ خواص کیفی مطلوب
2. پایین آوردن میزان ضایعات و فساد
3. تازه نگه داشتن محصول بدون استفاده از مواد نگه دارنده یا پرتو دهی
4. برداشت محصول تازه در سطوح رسیدگی مورد نظر برای مصرف کننده
5. کاهش هزینه های حمل و نقل از طریق فراهم کردن زمان انبارداری افزوده
6. فراهم نمودن محصولات برش خورده آماده مصرف
7. صرفه جویی در مصرف انرژی (مانند عدم استفاده از فرآیندهای حرارتی و برودتی)
مقایسه ماندگاری ها
استفاده از روش اتمسفر اصلاح شده علاوه بر حفظ خواص کیفی ماده، باعث افزایش مدت ماندگاری نیز می شود. در جدول ذیل به مقایسه ای از زمان ماندگاری محصولات مختلف بین حالت معمولی و حالتی که با اتمسفر اصلاح شده محافظت شده اند آمده است:

در یک
تحقیق عملی دکتر اروجعلیان عضو هیات علمی دانشکده مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر با استفاده از روش اتمسفر اصلاح شده در بسته بندی پنیر، زمان ماندگاری آن را از 3 ماه به 9 ماه افزایش داد. در این طرح هوای داخل بسته بندی پنیر خارج شده و ترکیبی از گازهای ازت، اکسیژن و هیدروژن تحت فشار خاصی به داخل بسته بندی پنیر تزریق می شود و سپس درب آن بسته می شود. به این صورت پنیر مورد نظر درون بسته تحت اتمسفر اصلاح شده نگهداری می شود. با توجه به اینکه مدت کم ماندگاری پنیر در حال حاضر مشکلاتی را در راه صادرات این محصول ایجاد کرده است، از سیستم بسته بندی اتمسفر اصلاح شده می توان برای بسته بندی محصولاتی از جمله خامه، ماست، کره و ... استفاده کرد.

خانم مهندس پروین شرایعی با همکاری دکتر محمدرضا کوشکی از
دانشگاه تربیت مدرس توانستند مدت ماندگاری قارچها(آگاریکوس بیسپوروس) را که معمولا 1 الی 3 روز در درجه حرارت پایین می‌باشد با استفاده از بسته‌بندی تحت شرایط اتمسفر اصلاح شده نسبت به روش معمولی افزایش دهند. بسته‌بندی قارچها تحت اتمسفر اصلاح شده با مخلوط گازی 10 درصد اکسیژن + 5 درصد دی‌اکسیدکربن + 85 درصد نیتروژن تاثیر فوق العاده ای را بر روی خصوصیات کیفی قارچها درصد رطوبت ، درصد کاهش وزن، رنگ ، درصد پروتئین، میزان گلوکز، تعداد کل میکروبهای زنده و کپک و مخمر نسبت به روش بسته‌بندی معمولی گذاشته است.

همچنین در تحقیقی دیگر دکتر اروجعلیان، ترکیب مناسبی از
سه گاز ازت، اکسیژن و دی اکسید کربن برای نگهداری پسته تازه به دست آورده است که مدت نگهداری پسته تازه را که به صورت معمول کمتر از یک هفته است به شش هفته افزایش می دهد. یکی دیگر از ویژگی های مهم این روش آن است که از رشد افلاتوکسین و عامل قارچی جلوگیری می کند که موجب رفع مشکل صادرات این محصول می گردد. همچنین آزمایش های دیگر انجام شده در مورد چربی، ارزش غذایی، آب و درصد وزنی محصول نشان داده است که پس از شش هفته، همه این عوامل به میزان کاملا مطلوب در پسته وجود دارند. (وقتی پسته تازه باشد، به عنوان سبزیجات و وقتی خشک شده باشد، به عنوان خشکبار تلقی می شود که تفاوت زیادی در میزان تعرفه گمرکی دارند).

تحقیقات انجام شده برای
استفاده از قابلیتهای روش اتمسفر اصلاح شده فقط به منابع نباتی محدود نشده است. آقای دکتر کامکار، آقای دکتر رضایی مجاز و آقای دکتر پژند از دانشگاه تهران تحقیقات مبسوطی را روی تاثیر این روش بر گوشت تازه و گوشت سرد انجام داده اند. نتایج بدست آمده نشان داده است که نهایت قابلیت نگهداری گوشت های نگهداری شده در دمای 3 درجه سانتیگراد در بسته بندی معمولی تا 6 روز، در بسته بندی اتمسفر اصلاح شده با نسبت 80%N2+%20Co2 تا 9 روز و در بسته بندی مسفر اصلاح شده با نسبت های 60%N2+%40Co2 و %50N2+%50Co2 تا 15 روز است.
مطالعات زیادی نیز بر تاثیر
MAP بر میکروبیولوژی مواد غذایی دریایی صورت گرفته که بصورت تجارتی سیستم MAP در نگهداری ماهی استفاده می شود که مدت نگهداری ماهی را حدود دو برابر در دمای ۲-۰ درجه افزایش می دهد. محصولات ماهی را به نسبت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ازت و ۲۰% اکسیژن و ۳۰% دی اکسید کربن بسته بندی می کنند.
چگونگی استفاده از روش
MAP
در ابتدا لازم
است گاز مورد نظر با ترکیب مورد نظر ساخته شود. برای این منظور می توان اتمسفر با ترکیب مورد نظر را به طور آماده از کارخانجات تفکیک کننده هوا در کپسول های تحت فشار خرید.
اما برای صرفه جویی در هزینه می توان گازهای سه گانه ازت، اکسیژن و
دی اکسید را به صورت خالص تهیه کرد و به وسیله یک دستگاه میکسر گاز با نسبت مورد نظر مخلوط نمود. در این روش نیاز به ذخیره اتمسفر اصلاح شده در مخزن جداگانه نیست و می توان از گاز مخلوط بدست آمده به طور مستقیم در بسته بندی تزریق کرد.
معمولاًدر بسته بندی با اصلاح اتمسفر، هوا را از درون بسته خارج کرده و
با گازهایی که مخلوط آنها مشخص است مجدداً پر می کنند و درب آن را می دوزند. دراین روش پیوسته فضای اطراف ماده غذایی از گاز پر می شود.
ماشینهای مختلفی برای
بسته بندی وجود دارند که تقریباً دستگاه های زیادی با این روش سازگارند هستند. از جمله این دستگاه ها می توان به نمونه های ذیل اشاره کرد:
1- ترمو فرمینگ
2- فرم فیل سیل افقی و عمودی
3- مخزنی

» کاربرد خاصیت آنتی باکتریال نانو ذرات سیلور در صنایع غذایی
امروزه بسته بندی غذا به خصوص بر کنترل وتنظیم متمرکز شده .بسته بندی با استفاده از مواد نانو موادی به نام هوشمند انجام شده که میتوانند نسبت به شرایط پاتوژن محیطی پاسخ دهند و خود را ترمیم کنند ومصرف کننده را نسبت به آلودگی یل حظور پاتوژن آگاه سازد
.
فیلم پلاستیکی شفافی به
نام دورتان که حاوی نانو مواد رسی است در سراسرر پلاستیک پراکنده شده و قادر است که O و ۲ CO و رطوبت را برای حفظ گوشت وسایر غذاها بلوکه میکند . این مواد میتوانند پلاستیکهای روشن تر ومقاومتر ایجاد نماید .
پژوهشگران با آزمایش بر روی بطری
های پلاستیکی برای بسته بندی آبجو در یافتند عمر نگهداری تا ۶ ماه افزایش می یابد.
نحوه دیگر استفاده از فناوری نانو در بسته بندی غذا استفاده نانو
ذرات نقره با خاصیت آنتی باکتریال در ظروف نگهداری می باشد . ظروفی که با استفاده از فناوری نانو ساخته شده خواص ضد میکروبی بسیار عالی علیه انواع میکروبها دارند . این اثر بواسطه پراکنده شدن ذرات نقره به صورت بسیار ظریف در ظروف می باشد . با عرضه کامپوزیت نانو سیلور قابل اختلاط با انواع خمیر کاغذ در صنعت مقوا سازی و با اختلاط با انواع پایه های پلیمری میتوان انواع کارتن و جعبه های آنتی باکتریال را تولید نمود وبا توجه به خاصیت فتو کاتالیستی نانوسید می توان مواد غذایی ومیوه جات و سبزیجات را به مدت طولانی تر نگهداری کرد تا بتوان آنها را به مسافتهای دور تر ارسال تمود . این به معنای توسعه و ارتقا سطح فروش می باشد و میتوان Shelf Life مواد غذایی را بالا برد و از خسارات فراوان جلوگیری کرد . این در حالی است که یکی از روشهای مرسوم در نگهداری مواد غذایی استفاده از سموم سیمیتیک شیمیایی خطرناک است که باعث ایجاد بیماری های فراوان در انسان میشود .
ظروف جدیدی یه وسیله
شرکت Sharper Image در آمریکا عرضه شده که حاوی نانو ذرات نقره با قطر ۲۵ نانومتر بوده وذاتا خاصیت آنتی باکتریال دارند . این شرکت مدعی است که با استفاده از این ظروف می توان مواد غذایی را نسبت به حالت معمولی ۳ تا۴ برابر تازه تر نگه داشت .
این ظروف قادر هستند میوه ها وسبزیجات ، داروها ، نان ، پنیر ، سوپ و گوشت
را در مدت طولانی بدون تغییر رنگ ومزه وخواص غذایی شان نگهداری میکنند . لذا استفاده از این ظروف در مقایسه با ظروف معمولی در ۲۴ ساعت اولیه میزان رشد باکتری ها را تا۹۸/۰ کاهش میدهد .همچنین این ظروف دارای پلیمری از جنس پروپیلن است که نسبت به هوا بو غیر قابل نفوذ بوده در نتیجه علاوه بر خاصیت آنتی باکتریال از تداخل بو مواد غذایی واکسیداسیون چربی های مواد غذایی جلوگیری میکند .
امروزه فناوری
نانو یک شایه پوچ نیست بلکه حقیقتی لازم الاجرا در صنایع غذایی است و هر شرکتی که بخواهد در صنایع غذایی پیشگام باشد باید کار با فناوری نانو را سریعا شروع کند . شرکت های مختلف دیگری که فعالیت هایشان در زمینه بهبود روشهای ایمنی نگهداری غذا است نیز در توسعه صنعت بسته بندی مواد غذایی پیشگام هستند.

__________________

استفاده از ریحان برای بسته بندی مواد غذایی

دانشمندان اسپانیایی موفق شده اند با استفاده از سبزی ریحان، نوعی ورقه نازک پلاستیکی برای بسته بندی گوشت ، پنیر و دیگر مواد غذایی تولید کنند. مواد ضد باکتریایی ریحان برای مقابله با آلودگی مواد غذایی مفید بوده و تاریخ مصرف مواد غذایی را طولانی تر می کند.

 

 
محققان اسپانیایی با یک اقدام ابتکاری، پلیمرهای تازه ای تولید کرده اند که مولکول های آنها از ترکیب مولکول های سبزی ریحان و مولکول های مواد شیمیایی پلاستیکی درست شده است.

زمانی که از این ورقه ها برای بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شود، ذرات آب درون ماده غذایی ، مولکول های ضد باکتری ریحان را به خود جذب می‌کند و موجب می شود ماده غذایی از وجود باکتریها عاری شود.

محققان برای آنکه مولکول های ریحان فقط به درون ماده غذایی نفوذ کند و در فضای آزاد بیرون بسته بندی پراکنده نشود، سطح بیرونی ورقه پلاستیکی را با لایه نفوذ ناپذیرتری پوشش داده اند که از فرار مولکولهای ریحان جلوگیری به عمل می‌آورد.
استفاده از خاصیت میکرب کش سبزیجات برای تولید بسته بندی ها و پوشش های مواد غذایی در برخی دیگر از کشورهای پیشرفته نظیر ژاپن، سابقه داشته است.

 در ژاپن از ترب کوهی برای تولید ورقه های بسته بندی استفاده می شود، اما مصرف کنندگان از این امر ناراضی بوده اند که طعم و بوی ترب کوهی از پوشش پلاستیکی به درون مواد غذایی سرایت می کند و طعم این مواد را تغییر می دهد.

در پوشش تولید شده به وسیله محققان اسپانیایی از تعداد کمتری مولکول های ریحان استفاده شده و از این گذشته مولکول های ریحان برخلاف مولکولهای ترب کوهی جذب آب موجود در مواد غذایی نشده و طعم غذاها را تغییر نمی دهد.

تاریخچه بسته بندی

در دوره  پیش از  صنعتی شدن جوامع ،  بسته بندی مواد و محصولات برای مدت های طولانی مورد استفاده قرار داده می شده است و از این روش برای نگهداری مواد و محصولات غذایی در  خانه  یا  حمل و نقل آنها از مزرعه یا محل تولید به  مغازه ها یا بازار های محلی استفاده می شده است.                     

نمونه ای از این موارد بسته بندی غلات و آرد در کیسه یا ظرف های و جعبه های چوبی  و یا بسته بندی مواد روغنی در شیشه ها بوده است.منشا بسته بندی و کنسرو های مدرن روش های اولیه بسته بندی شامل استفاده از کاغذ موم ، چرم ، پوست و یاچوب پنبه بوده اند.

فن آوری های مدرن بسته بندی از زمان  نیکولاس آپرت که یک قناد اهل کشور فرانسه بود  آغاز شدند.                                   

کنسرو                                                                          

ظروف آهنی در مقایسه با ظروف شکننده شیشه ای برای بسته بندی مواد غذایی مناسب می باشند . با استفاده از شیوه کنسرو کردن می توان محصولاتی مثل نخود یا سالمون کنسرو شده را به مناطقی  صادر نمود که مردم آن مناطق هرگز  پیش از آن از این  غذا ها نخورده بودند. در این شرایط ، هنوز هم فساد  مواد غذایی به سبب عملکرد   میکروارگانیسم های  فاسد کننده در سطح بالایی قرار دارد...

 انجام بسته بندی در مواد غذایی  دارای چندین عملکرد مهم می باشد که از جمله می توان به محافظ از ماده غذایی حفظ ویژگی های حسی و ظاهری و کیفیت ماده غذایی و ارائه اطلاعات ماده غذایی به مصرف کننده می توان اشاره نمود. در این بخش به بررسی بسته بندیهای بیولوژیکی و بیان مسائل مهم مربوط به بسته بندی مواد غذایی پرداخته می شود. نقشی را که مواد بسته بندی کننده بیولوژیک در محافظت از کیفیت و ویژگی های حسی و ظاهری چندین گروه از مواد غذایی میتوانند بر عهده داشته باشند.علاوه بر جوانب ایمنی و حسی مربوط به مواد غذایی این نکته نیز به خوبی تشخیص داده شده است که در توسعه و انتخاب مواد بسته بندی بیولوژیکی مسائل  دیگری نیز به دقت و ملاحظه نیاز دارند.  

تعاریف بسته  بندی برای  مواد غذایی به طور معمول  بیشتر بسته  بندی  های   مواد  غذایی  درسه  گروه  یا بسته بندی اولیه ، ثانویه  و  ثالثیه قرار  داده  میشوند .

مواد بستهبندی  کننده  اولیه ،   آن   دسته   از موادی هستند  که در تماس   مستقیم  با  مواد غذایی  قرار  دارند. عملکرد  و  نقش   این  مواد،   دربر گرفتن   ،  محافظت  کردن  و  تسهیل اموری چون   توزیع   و  نگهداری مواد  غذایی  همزمان  با رفع  نیازهای   مصرف  کننده  در رابطه با   ایمنی   و  شفافیت محصول  میباشند

در  اغلب  موارد ، از بسته  بندی  ثانویه  برای محافظت  فیزیکی  از محصول  استفاده  گردیده  میشود . این  بسته بندی  ممکن  است  یک   جعبه    محافظ مواد  غذایی  یا یک  کیسه پلاستیکی در اطراف ماده غذایی باشد.                     

 بسته  بندیهای ثالثیه یا سوم با  بسته بندی ثانویه  در یک سیستم حمل و نقل بستهبندی  نهایی همراه گردیده میشود.        

در اینجا نیز  ، هدف از انجام   این  بسته بندی تسهیل حمل و  نقل  و  نگهداری  محصول و  محافظت از موارد درون  بسته  بندی  در مقابل آسیبهای فیزیکی میباشد.                                        

پوشش ها و روکش های خوراکی                                   

پو ششها  و رو کشهای  خوراکی یک  گروه منحصر به فرد از مواد بسته بندی کننده را  تشکیل  میدهند   با  سایر مواد  بسته  بندی کننده بیولوژیکی و بسته  بندیهای  متعارف ،  تفاوت دارند .

پوشش  های خوراکی ،  با  اضافه نمودن یک  محلول روکش  دهنده   مایع   یا ترکیبات  مذاب  بر روی محصول   بهدست  آورده  میشوند.                                                       

این مواد را میتوان با استفاده  از  قلم مو ، اسپری کردن  و یا  مواد سیال  کننده نیز مورد استفاده قرار داد. پوشش  های خوراکی  بخشی  از یک محصول غذایی  به شمار آمده و  از این روی به  ویژگیهای  و  خواص  ظاهری مواد  غذایی ، نباید  هیچ  گونه  تاثیری را وارد آورند.                               

اما  از  سوی دیگر روکش  های  خوراکی ساختار های جداگانه  ای هستند که  در مراحل  بعدی شکل  یافته و  به  مواد غذایی افزوده  میشوند .                                                        

این مواد  با استفاده پخش کردن و خنک  کردن محلولهای  روکش  دهنده بر روی یک سطح درجه بندی شده، خشک کردن ماده روکش بر روی یک درام خشک کننده ،و  یا با  استفاده  از  شیوه های  سنتی فرآوری  پلاستیک  به   وجود  آورده  میشوند .       

پوشش  ها  و  روکش  های خوراکی موانعی را در مقابل   رطوبت  ، اکسیژن ،  دی  اکسیدکربن ،  بوها  ،لیپیدها و  سایر عوامل به   وجود  آورده  و  مواد  غذایی را در درون خود   نگه داشته  و  کلیت  مکانیکی  مواد  و  یا  حمل  و  نقل  و  نگهداری  ماده غذایی  را آسان   میسازند.                                                           

یک  چالش                              

یکی از چالش  های پیش رو در صنعت بسته  بندی   مواد  غذایی در ارائه بسته  بندی  بیولوژیک  ، تطابق دوام  این  بسته بندیها  با  طول   مدت  نگهداری   محصول میباشد.                            

مواد   بیولوژیکی باید با  حفظ   خواص  تدافعی مکانیکی خود  به  صورت با دوام  باقی مانده و  در طول دوره  نگهداری محصول  نقش خود را  به طور  صحیح  انجام  دهند .                         

به  طور ایده   آل  ، این  مواد  باید در هنگام  دو ریخته شدن از قابلیت تجزیه بیولوژیکی برخوردار باشد.                           

 این وضعیت ،  چالش های جالب توجهی  را  پیش روی طراحی و کاربرد مواد بسته  بندی  بیولوژیک قرار  میدهد  زیرا  بسیاری  از فاکتورهایی که  بر تجزیه  بیولوژیکی  این  مواد تاثیر میگذارند   به  میزان  فساد   مواد غذایی  موجود در درون این  بسته بندی ها  نیز  تاثیر  گذار  هستند   .                         

مواد بالقوه برای بسته بندی بیولوژیکی                            

PLA یا PHB/Vیا کارتن های مقوایی با روکش PLA یا  را  می توان به عنوان مواد بسته بندی کننده برایPLB بطری شیر مورد استفاده قرار داد زیرا این مواد از مقاومت زیادی  در مقابل اکسیژن  و رطوبت برخوردار می باشند.                    

دور نگه داشتن نور از بطری ها نیز به وسیله اضافه نمودن برخی از رنگدانه ها به مخلوط های پلیمر به دست آورده می شوند.     

مواد بسته بندی بیولوژیکی یک عمل مقرون به صرفه خواهد بود .  کاغذ های مقوایی دارای روکش های بیولوژیکی و مواد تجزیه پذیر برای به دست آوردن  خواص مکانیکی و محافظت مناسب برای موادی همچون ماست  ، پنیر و پنیر های پرورده ، مناسب می باشد .  بسته بندی مواد غذایی یک عمل چالش برانگیز به شمار می آید ، زیرا مواد غذایی بسیار متنوع  و پیچیده هستند.                       

ماشین های بسته بندی مواد غذایی      

ماشین های خودکار :                                                         

برای بسته بندی روغن های خوراکی در درون کیسه های کوچک        

L.D.P.E  و یا L.L.D.P.E . تهیه شده با فیلم های هدایت گر ماشین به صورت  الکترو پنوماتیک یا  الکترومکانیکی در درون هر ماشین می باشد.                                            

 ماشین های  خودکار شکلات پیچ پر سرعت :                        

این ماشین ها برای بسته بندی 800شکلات در دقیقه  در کیسه های.  مرکزی طراحی شده است . هدایت ماشین به صورت الکترو مکانیکی  انجام میشود.                                              

ماشین های پر کن :                                                        

انواع مختلف ماشین های پر کن ، در صنایع غذایی  و بسته بندی با استقبال زیادی روبه رو شده اند. این ماشین ها با مصرف انرژی پایین و سرعت بسیار بالایی  طراحی شده اند و قادر به بسته بندی انواع محصولات مایع ، پودری ، و گرانولی می باشند.                                      

سری مینی پک :                                                                              

ماشین های سری مینی پک در قسمت های مختلف صنایع غذایی برای مدت چندین سال است که مورد استفاده قرار داده می شوند این ماشین ها برای بسته بندی انواع  قهوه ، محصولات پودری  دانه ها و سایر محصولات دارای ذرات ریز  مناسب می باشند

روشهای مدرن بسته بندی موادغذایی

روزانه بیش از پنج میلیارد لیتر آب آشامیدنی، شیر، آب میوه و سایر مواد غذایی مایع در جهان مصرف می شود. بسته بندی و روش نگهداری نقش مهمی در حفظ کیفیت این محصولات دارد. در واقع مواد غذایی سالم باید بدون نیاز به افزودن مواد نگهدارنده و یا نگهداری در یخچال، بسته بندی شود و در اختیار مصرف کنندگان قرار گیرد. چنین امری چگونه ممکن است؟ مقاله حاضر در صدد ارائه تاریخچه مختصری از روش های بسته بندی و تشریح آخرین فناوری ها در این زمینه است که در قالب بسته بندی اسپتیک ظهور پیدا کرده است.

در دوران های اولیه تاریخ وقتی بشر غذایی را به دست می آورد بلافاصله آن را به مصرف می رساند. خانواده ها و روستاییان آنچه را که تولید می کردند یا به دست می آوردند خود مورد استفاده قرار می دادند. آنها چون خودکفا بودند لذا نیاز کمتری به بسته بندی غذا یا نگهداری و نقل و انتقال آن وجود داشت. زمانی که نیاز به ظروف احساس شد، طبیعت پاره ای مواد نظیر لفاف و پوسته در اختیار بشر می گذاشت تا نیازهای خود را برطرف کند. بعدها ظروف تهیه شده شکل تکامل یافته ای به خود گرفت و از مواد طبیعی چون چوب کنده کاری شده، گیاهان بافته شده و استخوان حیوانات ساخته می شد. از زمانی که مواد معدنی و شیمیایی کشف شد، فلزسازی و سفالگری توسعه پیدا کرد که در نتیجه آن سایر اشکال بسته بندی نیز به وجود آمدند.بسته بندی برای موارد متعددی مورد استفاده قرار می گیرند: ۱- بسته بندی محصولاتی که تعداد زیادی از مصرف کنندگان مشتری آن هستند ۲- محافظت کالاها از آلودگی، آسیب های طبیعی و سرقت ۳- امکان حمل و نقل و نگاهداری کالا ۴- درج اطلاعات و طراحی رنگی برای نشان دادن جذابیت کالا. برای هر محصولی بسته بندی خاصی وجود دارد. اگرچه بسته بندی امروزی امری بدیهی به شمار می رود ولی استفاده از این روش نتیجه سال ها ابداع و در پاره ای موارد اتفاقات ناگهانی بوده است.
• انواع بسته بندی
امروزه انواع بسته بندی در بازار به چشم می خورد که از مواد مختلف نظیر کاغذ، پلاستیک، فلز یا شیشه ساخته می شوند. اما شیوه اصلی برای شناخت بسته بندی ها ، تقسیم آنها به «انعطاف پذیر» ، «نیمه منعطف» و «سخت» است. بسته بندی به شیوه منعطف شامل کیسه های کاغذی، پوشش های پلاستیکی که چیپس در آن ریخته می شود و پاکت های کاغذی یا نایلونی که وسایل خریداری شده برای منزل حمل می شوند. یک نمونه بسته بندی نیمه منعطف جعبه های مقوایی است که حبوبات، وسایل کوچک مربوط به خانه، بسیاری از اسباب بازی ها و پاره ای از مواد غذایی درون آنها بسته بندی می شود. برای بسیاری از مواد غیرغذایی بسته بندی مورد استفاده از مواد سخت تهیه می شود که روکش آن به داخل جعبه تا می شود و می توان آن را در گوشه ای نگاهداری کرد. اشکال بسته بندی سخت نیز شامل صندوق، بطری های شیشه ای و قوطی های فلزی است. درباره تاریخچه بسته بندی به شیوه منعطف باید گفت که برای نخستین بار چینی ها از این روش استفاده کردند. آنها در اوایل قرن اول قبل از میلاد، از برگ درخت توت برای بسته بندی کردن غذا استفاده می کردند. طی قرن های بعد چینی ها این روش را توسعه بخشیدند و تکنیک های بسته بندی کاغذی را اصلاح کردند. به تدریج این شیوه بسته بندی به دیگر نقاط آسیا و اروپا انتقال یافت. در سال ۱۳۱۰ میلادی بسته بندی کاغذی وارد انگلستان شد و در سال ۱۶۹۰ به پنسیلوانیا در آمریکا رسید. گام مهم برای استفاده از کاغذ در بسته بندی ها نخستین بار با تولید پاکت برداشته شد. پاکت های کاغذی تجاری برای اولین بار در سال ۱۸۴۴ در بریستول انگلستان به تولید انبوه رسید. مدت کوتاهی بعد و در سال ،۱۸۵۴ «فرانسیس وول» ماشین ساخت پاکت را در آمریکا اختراع کرد. پیشرفت های بیشتر طی دهه ۱۸۷۰ رخ داد که شامل تولید پاکت های کاغذی چسبی و تاشو در انواع مختلف می شد که تا به امروز مورد استفاده قرار می گیرند. در سال ۱۹۰۵ تولید ماشینی پاکت های کاغذی چاپی به صورت اتوماتیک درآمد. دیگر استفاده مهم از کاغذ، ساخت جعبه مقوایی بود که از آن برای بسته بندی حبوبات استفاده می شد. نخستین کارتن کاغذی- اغلب به عنوان بسته کاغذی نازک نامیده می شد- در سال ۱۸۱۷ در انگلستان و ۲۰۰ سال پس از چینی ها که جعبه کاغذی یا مقوایی را اختراع کردند به تولید رسید.
استفاده از کاغذ و جعبه های مقوایی در طول قرن بیستم گسترش عام یافت. با ظهور پلاستیک به عنوان یک پوشش بسته بندی با ارزش (اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) این ماده جانشین کاغذ شد. اخیراً مدافعان محیط زیست تبلیغات گسترده ای را آغاز کرده اند که پلاستیک از نظر زیست محیطی محصول نامناسبی است. حقیقت این است که امروزه کاهش میزان استفاده از مواد در بسته بندی معمولاً مهم تر است تا ساخت بسته هایی که از نظر مواد با محیط زیست سازگاری بیشتر دارند.
شیشه یکی دیگر از موادی است که بیشتر برای بسته بندی مایعات مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه ساخت شیشه از ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد باب شد ولی تولید صنعتی آن از ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد در مصر آغاز شد. برای ساخت شیشه از موادی نظیر سنگ آهک، شن و سیلیکات که به مقدار زیادی در دسترس بود استفاده می شد. همه این مواد به شکل ساده ای با هم مخلوط و سپس به آن حرارت داده می شد. از زمان کشف این روش ترکیب و عناصر ساخت شیشه کمترین تغییر را داشته اند اما فناوری و شکل دادن به آن پیشرفت بسیاری پیدا کرده است.
شکل دهی به شیشه که در قرون ۱۷ و ۱۸ توسعه پیدا کرده بود امکان بیشتری برای تولید اشکال مختلف و دکوری فراهم کرد. نام سازنده و نوع شیشه می توانست بر روی آن حک شود که به نوعی بیانگر هویت کارخانه نیز بود. با توسعه فناوری ها در قرون ۱۸ و ،۱۹ قیمت انواع محصولات شیشه ای رو به کاهش گذاشت. «اونز» اولین ماشین چرخشی تولید بطری شیشه ای را در سال ۱۸۸۹ اختراع کرد. بلافاصله بطری های شیشه ای در شکل های متنوع و اندازه های مختلف به جذابیت اقتصادی برای محصولات مصرفی تبدیل شد و از اوایل قرن نوزدهم تا دهه ۱۹۶۰ بطری های شیشه ای بازار محصولات مایع را در اختیار گرفتند. یک ماشین مدرن به عنوان نمونه روزانه ۲۰ هزار بطری در روز تولید می کند.زمانی که سایر بسته بندی ها نظیر فلزات و پلاستیک در دهه ۱۹۷۰ عمومیت پیدا کردند بسته بندی شیشه ای برای محصولات با ارزش بالا مورد استفاده قرار می گیرد. امروزه از شیشه به عنوان یک بسته بندی سخت استفاده های متنوعی صورت می گیرد. وزن، شکنندگی و قیمت آن در مقایسه با محصولات فلزی و پلاستیکی بازار بسته بندی شیشه ای را کم رونق کرده است، اما برای محصولات با چشم انداز کیفیت بالا و نگاهداری بهتر و بیشتر شیشه هنوز یک محصول بسته بندی موثر است.
• بسته بندی اسپتیک
بسته بندی اسپتیک شیوه ای جدید برای نگهداری محصولات غذایی در مدت زمان طولانی و خارج از یخچال است که تا زمان باز کردن بسته تازگی محصول را حفظ خواهد کرد. وقتی که برای اولین بار شیر و آب میوه به شیوه اسپتیک در قفسه ها و یخچال های مغازه ها عرضه شدند با عدم اطمینان مصرف کنندگان روبه رو شدند. در واقع این پرسش در اذهان عمومی شکل گرفت که چگونه ممکن است مواد غذایی فاسد شدنی ماه ها در قفسه های مغازه ها و بدون نگهداری در یخچال تازه بمانند؟ حتماً می بایست به آنها مواد نگهدارنده افزوده شده باشد. اما در واقع مواد غذایی که در داخل بسته های اسپتیک پر می شوند هیچ نیازی به افزودن مواد نگهدارنده ندارند؛ چرا که یک روش با ماندگاری طولانی مدت، محصولات لبنی مایع را در دمای ۱۳۷ درجه سانتیگراد به مدت چهار ثانیه حرارت داده و بلافاصله در بسته های استریل پر می کنند. در مورد آب میوه (محصولات با اسید بالا) محصول را در دمای ۹۵-۸۰ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰-۱۵ ثانیه حرارت می دهند و سپس به صورت اسپتیک پر می کنند. هر دو روش به نحوی طراحی شده است که تنها مقدار کمی از ویتامین ها و املاح معدنی از بین بروند. این فرآیندها زمان نگهداری محصول را به مدت چندین ماه خارج از محیط یخچال افزایش می دهد. پس از باز شدن بسته، محصول می بایست در یخچال نگهداری شود. در روش دیگر که برای ماندگاری کوتاه مدت است محصولات لبنی مایع (شیر) را در دمای ۷۲ درجه سانتیگراد به مدت ۱۵ ثانیه حرارت داده تا میکروب های بیماری زای موجود در آن که باعث فاسد شدن می شوند از بین بروند. این فرآیند زمان نگهداری محصول را به مدت یک هفته در یخچال افزایش می دهد. مواد غذایی با بسته بندی اسپتیک در مقایسه با کنسروها و یا مواد غذایی (پاستوریزه) که فرآیند آنها در دمای بالا و مدت زمان طولانی انجام شده است از طعم و رنگ بهتری برخوردار هستند؛ چرا که اثرات جانبی بسته بندی با قوطی را که نتیجه واکنش اکسیژن با فلز قوطی است ندارند. امروزه در بازارهای جهانی به جز بسته های اولیه آجری شکل، می توان انواع بسته های اسپتیک را در اندازه و شکل های مختلف با در هایی که قابلیت باز و بسته شدن آسان را دارند یافت. در حال حاضر تنوع کالای بسیاری در بسته های اسپتیک وجود دارد و در کشورهای مختلف جهان محصولاتی چون شیر، خامه، آب میوه، سوپ، رب گوجه فرنگی، انواع دسر، شربت، نوشیدنی هایی که از سویا تهیه می شوند و همچنین نوشیدنی هایی که مکمل غذایی به شمار رفته و انرژی زا هستند و حتی تخم مرغ مایع در بسته های اسپتیک عرضه می شوند. فناوری فرآیند اسپتیک که از ۲۵ سال گذشته به صورت تجاری رواج پیدا کرده است چنان تاثیر جهانی بر روی صنعت مواد غذایی گذاشته است که انجمن بین المللی مهندسین صنایع غذایی در سال ۱۹۸۹ از آن به عنوان مهمترین پیشرفت صنعت مواد غذایی در قرن بیستم نام برد.

فناوری نانو در بسته بندی مواد غذایی

 

 برگزاری همایش هایی با موضوع فناوری نانو، راه اندازی کنسرسیوم هایی برای مواد غذایی بهتر و سالم تر، همچنین بالا بردن آگاهی مردم از طریق رسانه ها، مؤید تأثیرگذاری فناوری نانو بر صنایع غذایی است.  

● مقدمه

برگزاری همایش هایی با موضوع فناوری نانو، راه اندازی کنسرسیوم هایی برای مواد غذایی بهتر و سالم تر، همچنین بالا بردن آگاهی مردم از طریق رسانه ها، مؤید تأثیرگذاری فناوری نانو بر صنایع غذایی است. انواع کاربردهای نانو در این زمینه شامل بسته بندی های هوشمند، مواد نگهدارنده و مواد خوراکی تعاملی (interactive) است، که به مصرف کنندگان اجازه می دهد موادغذایی را با توجه به ذائقه و نیازغذایی مورد نظرشان تغییر دهند.

بیشتر غول های تولید کننده موادغذایی مانند Nestle،Kraft،Heinz و Unilever برنامه های تحقیقاتی مشخصی در این زمینه دارند تا بتوانند سهم بازار خود را در دهه های آینده حفظ کنند. این بدان معنا نیست که مواد غذایی به طور اتمی تغییر پیدا کنند و یا با نانوماشین ها تولید شوند، زیرا آرزوی تولید غذاهای مولکولی با کمک نانو ماشین ها فعلاً عملی نیست.

با علم به قابلیت های فناوری نانو امید است، بتوان سیستم های فعلی فراوری مواد غذایی را تغییر داده، محصولاتی مطابق با فرهنگ تغذیه سالم به بازار عرضه کرد. محققان همچنین امیدوارند بتوانند با استفاده از مواد افزودنی، کیفیت مواد غذایی و هضم و جذب غذا را در بدن افزایش دهند. اگر چه بعضی از این اهداف دور از انتظار به نظر می رسد، اما امروزه صنایع بسته بندی از فناوری نانو در محصولات خود کمک می گیرند

● بسته بندی و سلامت مواد غذایی

پیشرفت در بسته بندی هوشمند برای افزایش عمر مفید محصولات غذایی، هدف بسیاری از شرکت هاست. این سیستم های بسته بندی قادر خواهند بود پارگی ها و سوراخ های کوچک را با توجه به شرایط محیطی (مانند تغییرات دما و رطوبت) ترمیم و مصرف کننده را از فساد ماده غذایی آگاه سازند. فناوری نانو می تواند در مواردی مانند افزایش مقاومت به نفوذ در پوشش ها، افزایش ویژگی های دیواره (مکانیکی، حرارتی، شیمیایی و میکروبی)، افزایش مقاومت در برابر گرما، گسترش ضد میکروب های فعال و سطوح ضد قارچ کارساز باشد. چشم اندازهای مالی فناوری نانو، صنایع بسته بندی را پررونق نشان می دهد. سهم بازار این صنعت در حال حاضر حدود ۱.۱ میلیارد دلار است و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ به ۷.۳ میلیارد دلار برسد. با این وجود، صنعت بسته بندی هوشمند از آنچه پیش بینی شده بود جلوتر رفته و نشانه های تکامل آن به خوبی پیداست.

تحقیقات سازمان مالی Frost and Sullivan نشان داد که علاقه مشتریان به مواد غذایی سالم و تازه در بسته بندی های مناسب، موجب پیشرفت این صنعت شده است. سازمان های زیادی وجود دارند که در زمینه سیستم های بسته بندی هوشمند فعالیت می کنند، ازجمله شرکت تولیدکننده مواد غذایی Kraft که با همکاری دانشگاه راتگرز در حال فعالیت روی پروژه زبان الکترونیکی (electronic tongue) است تا آن را به بسته بندی ها اضافه کند. این نوع بسته بندی شامل رشته ای از نانو حسگرهاست که نسبت به گازهایی که از مواد غذایی آزاد و موجب فساد آنها می شوند، به شدت حساس بوده و تغییر رنگ می دهند که این تغییر رنگ، علامت واضحی از سلامت یا فساد ماده غذایی است.

شرکت Bayer Polymer کیسه ای پلاستیکی با نام Durethan KU۲-۲۶۰۱ تولید کرده است که از محصولات موجود در بازار سبک تر و محکم تر است، همچنین مقاومت بیشتری در برابر گرما از خود نشان می دهد. هدف اولیه از تولید پلاستیک های بسته بندی مواد غذایی، جلوگیری از خشک شدن محتویات آنها و محافظت در مقابل رطوبت و اکسیژن است. پوشش جدید غنی از نانوذرات سیلیکات است. این نانوذرات تا حد زیادی از نفوذ اکسیژن، گازهای دیگر و رطوبت جلوگیری می کنند و فساد مواد غذایی را به تعویق می اندازند. سازمان های دیگر به کمک فناوری نانو در حال یافتن راهی برای تشخیص فساد مواد غذایی هستند. به عنوان مثال شرکت AgroMicron، افشانه تشخیص دهنده نانوبیولومینسانس را ساخته که شامل پروتئین لومینسانت است. در این طرح، افشانه سطح میکروب هایی مانند Salmonella و E.coli را پوشانده، و از خود نوری ساطع می کند و به این روش فساد مواد غذایی تشخیص داده می شود. این شرکت امیدوار است بتواند محصول مورد نظر را با نام BioMark وارد بازار کند. در حال حاضر این شرکت در حال ساخت افشانه هایی با روش های جدید است تا بتواند از آنها در حمل و نقل دریایی استفاده کند.

در راهبرد مشابه، برای اطمینان از سلامت مواد غذایی، محققان اتحادیه اروپا در پروژه Good Food از نانوحسگرهای قابل حمل برای یافتن مواد شیمیایی مضر، پاتوژن ها و سم ها در مواد غذایی استفاده می کنند. با این کار، دیگر نیازی به فرستادن نمونه های مواد غذایی به آزمایشگاه برای تشخیص سلامت و کیفیت محصولات در کشتزارها و کشتارگاه ها نیست. همچنین این پروژه، در حال توسعه به کارگیری زیست تراشه های DNA برای کشف پاتوژن هاست. این روش می تواند در تشخیص باکتری های مضر و متفاوت موجود در گوشت یا ماهی و یا قارچ های میوه مؤثر باشد. این پروژه در نظر دارد با گسترش میکروحسگرهای رشته ا ی، بتواند آفت کش های میوه و سبزیجات را به همان خوبی که شرایط محیطی کشتزارها را کنترل می کند تشخیص دهد. این نوآوری به نام حسگرهای Good Food نامیده می شود.

پروژه سرمایه گذاری شده اتحادیه اروپا به نام BioFinger که هدف آن، ساخت ابزارهای ارزان با توان تشخیص آسان در سلامت محیط زیست است، فعالیت دیگری در زمینه آنالیز مواد غذایی دارد. در ابزارهایی که از حامل (cantilever) استفاده می کنند، روش بدین صورت است که تیرک (Tip) با ماده شیمیایی پوشانده شده و در برخورد با مولکول های خاصی، سیگنال ایجاد می کنند. BioFinger با استفاده از این حامل ها که به یک میکروتراشه متصل است کوچک تر و قابل حمل می شود.

ارتش آمریکا در حال ساخت حسگرهای فوق العاده ای است که از آنها در مقابل حمله کننده ها به مواد غذایی استفاده می شود. در سیستم های کنونی چندین روز طول می کشد تا وجود پاتوژن ها در مواد غذایی تشخیص داده شود. تشخیص سریع پاتوژن ها به وسیله این حسگرها به زودی باعث فراگیر شدن این فناوری در صنعت مواد غذایی خواهد شد. محققان دانشگاه بُن در حال ساخت پوشش های دفع کننده آلودگی برای بسته بندی ها با استفاده از اثر لوتوس (نیلوفر آبی) (قطره آب از سطح برگ های نیلوفر آبی می لغزد و در نتیجه هرم های موم مانند نانومقیاس، سطح برگ را می پوشاند) هستند. کشتارگاه ها و محل های فرآوری گوشت نیز می توانند از این فناوری استفاده کنند. گروه تحقیقاتی دانشگاه انگلیسی لیدز دریافتند که نانوذرات اکسید منیزیم و اکسید روی باعث از بین بردن میکروارگانیزم ها می شوند. استفاده از این مواد بسیار ارزان تر از نانوذرات نقره است و می توانند کاربرد زیادی در بسته بندی مواد غذایی داشته باشند.

فناوری شناخت فرکانس های رادیویی (RFID) در بیش از ۵۰ سال پیش توسعه یافت، ولی امروزه این فناوری راه خود را برای کنترل مواد غذایی در مغازه ها پیدا کرده است. در این فناوری با استفاده از میکروپردازشگر ها می توان داده ها را به گیرنده های بی سیم ارسال کرد. امروزه می توان از این روش برای کنترل اقلام غذایی از انبار تا دست مصرف کننده بهره گرفت. برخلاف بارکدها که نیاز به اسکن دستی و خواندن یک به یک دارند، برچسب های RFID نیازی به خوانده شدن خطی نداشته و امکان خواندن تعداد زیادی از آنها در یک ثانیه وجود دارد. فروشگاه های زنجیره ای مانند Wal Mart، Home Depot گروه Metro و Tsco در حال آزمایش این فناوری هستند. ضعف اصلی این روش، افزایش هزینه تولید است که نتیجه ساخت سیلیکونی آن می باشد. با ترکیب فناوری نانو و الکترونیک (نانوترونیک) این برچسب ها ارزان تر و کاراتر شده، همچنین پیاده سازی آنها آسان تر می شود.

گروهی از دانشمندان شمال اروپا، کنسرسیوم نانوغذایی را با هدف توسعه کاربردهای فناوری نانو دراین صنعت و با تأکید بر مواد غذایی سالم و مطمئن تشکیل داده اند. این مجمع، متشکل از شرکت های Arla Foods، Danisco A/S، Ar hus United A/S، Danish Crown amba و مرکز میان رشته ای نانوعلوم است.

با تأکید بر فراهم آوردن مواد غذایی سالم برای مشتریان، اولویت های این کنسرسیوم عبارت از توسعه حسگرهایی که قادر به تشخیص سریع سم در ترکیبات و یا باکتری های مضر در نمونه های غذایی باشند، گسترش سطوح ضد باکتری برای ماشین هایی که در تولید مواد غذایی به کار می روند، گسترش ساخت پوشش های محکم تر و ارزان تر، تولید مواد غذایی با ترکیبات خوراکی سالم تر می باشد. تحقیقات مرکز دانمارک در بخش پژوهش های پیشرفته غذایی (LMC) که از همبستگی مؤسسات دانمارکی فعال در زمینه علوم غذایی تشکیل شده اند، برنامه های خود را در چارچوب هفتمین برنامه خود به صورت زیر اعلام می دارد:

- درک پایه ای از مواد غذایی و تغذیه حیوانات برای نوآوری هوشمند؛

- سیستم های زیست شناسی در تحقیقات غذایی؛

- بازنگری زیستی در بخش محصولات غذایی؛

- پیشرفت های فناوری؛

- علم مواد خوراکی؛

- نوآوری هایی بر اساس نیاز مشتری و ارتباطات غذایی.

آنها معتقدند تمرکز روی این برنامه ها می تواند موجب دستیابی کامل و چند جانبه در تحقیقات و توسعه مواد غذایی در اروپا شود. همچنین امیدوارند از نانوموادی با ویژگی های کاربردی به منظور استفاده در نانوحسگرها و فناوری نانوسیالات در صنایع غذایی استفاده کنند. پیشرفت در مواد بسته بندی هوشمند، امکان کنترل شرایط محصولات در طول حمل و نقل و استفاده از روش های بسته بندی مبتنی بر زیست شناسی را برای ما مهیا می سازد.

● فراوری مواد غذایی

فناوری نانو علاوه بر بسته بندی، تأثیر زیادی روی گسترش مواد غذایی کاربردی و تعاملی دارد؛ موادی که به نیازهای بدن پاسخ داده، می توانند در رسانش مواد غذایی مؤثر باشند. گروه های تحقیقاتی مختلفی در حال کار روی ساخت مواد غذایی جدید بر اساس تقاضا هستند. این مواد به صورت غیر فعال در بدن باقی می مانند و مواد غذایی را در صورت نیاز به سلول ها می رسانند. عنصر کلیدی این بخش، توسعه نانوکپسول هایی است که با استفاده از آنها در مواد غذایی می توان کار رسانش را به خوبی انجام داد. از پیشرفت های دیگر در فرآوری مواد غذایی، افزودن نانوذرات به مواد خوراکی برای افزایش جذب آنها در بدن است.

یکی از بهترین نانوایی ها در غرب استرالیا در استفاده از نانوکپسول هایی که شامل روغن ماهی تن (منبع غنی از اسیدهای چرب امگا ۳) بوده اند؛ موفق بوده است. این مرکز از نانوکپسول ها در پرفروش ترین نوع نان خود به نامtip-top استفاده می کند و این ذرات فقط هنگامی باز و شکسته می شوند که وارد معده شوند، به این ترتیب از مزه ناخوشایند روغن ماهی جلوگیری می شود.

شرکت Nutralease در رژیم اشغالگر قدس، از فناوری ساختارهای مایع خودآرای نانومقیاس (NSSL) برای رسانش مواد غذایی استفاده می کند. این ذرات به شکل مایسل (کره های توخالی که از چربی ساخته شده و درون آن آب است) با قطر حدود ۳۰ نانومتر هستند. مواد خوراکی یا nutraceuticals دارای آب درونی هستند و می توانند برای حمل موادی مانند لیکوپن، بتا-کاروتن، لوتین، فیتوسترول ها، CoQ۱۰ و DHA/EPA مورد استفاده قرار بگیرند. این ذرات به ترکیبات اجازه می دهند که به راحتی از طریق معده وارد رگ های خونی شوند. بنابراین دسترسی زیستی آنها افزایش می یابد. این فناوری را در حال حاضر کارخانجات Shemen برای رسانش روغن فعال Canola وارد بازار کرده اند. این شرکت ادعا می کند می تواند جذب کلسترول را در کیسه صفرا تا ۱۴ درصد کاهش دهد.

تعدادی از شرکت های شیمیایی در حال تحقیق روی افزودنی هایی هستند که بدن به راحتی قادر به جذب آنهاست و می توانند عمر مفید محصولات را افزایش دهند. سازمان بین المللی علوم رسانش زیستی در حال توسعه نانو حلزون هایی با ذرات پیچشی ۵۰ نانومتری است که می تواند در رسانش موادی مانند ویتامین ها، لیکوپن و اسیدهای چرب امگا۳ به سلول ها به کار گرفته شود، بدون اینکه در مزه و رنگ مواد غذایی تأثیر داشته باشد.

صنایع غذایی Kraft، گروهی محقق از ۱۵ دانشگاه مختلف را تشکیل داده است تا با کمک فناوری نانو در مورد غذاها تحقیق کند. این مورد به مصرف کنندگان اجازه می دهد تا بین رنگ ها و طعم های مختلف انتخاب کنند. این مجمع همچنین روی توسعه مواد غذایی هوشمند با کمک نانوحسگرها، که باعث آزاد سازی تدریجی موادغذایی می شود فعالیت می کند. این نانوکپسول ها با مواد غذایی ترکیب می شوند ولی تا زمان مناسب، غیر فعال باقی می مانند. تمامی پیشرفت های جدید موجب می شود مفهوم موادغذایی کامل به واقعیت نزدیک شود و انتظار می رود تا فواید دیگری در زمینه انرژی، عملکردهای تشخیصی، کاربردهای ایمنی بهتر و توسعه محصولات ضد پیری برای مصرف کنندگان وجود داشته باشد.

امروزه از فناوری نانو در صنایع آرایشی مانند ساخت کرم های شفاف استفاده می شود. شرکت Royal BodyCare، که از فناوری نانو علوم غذایی استفاده می کند محصول جدیدی با نام NanoCeuticals را وارد بازار کرده، که امولسیونی از ذرات با قطر کمتر از ۵ نانومتر است. این شرکت ادعا می کند این محصول، رادیکال های آزاد را جمع آوری کرده، آب رسانی را بالا برده و pH بدن را تنظیم می کند. این شرکت همچنین در حال توسعه نانوخوشه ها و پودرهای نانومقیاسی است که با مکمل های غذایی ترکیب می شوند و هنگام مصرف، قدرت جذب مواد غذایی را در بدن افزایش می دهند.

شرکت های مواد غذایی و آرایشی در همکاری با یکدیگر به دنبال سازوکاری جدید برای رسانش ویتامین ها و جذب مستقیم آنها از پوست هستند. به عنوان مثال شرکت Nestle که ۴۹ درصد از سهام شرکت LOreal را داراست در حال ساخت کرم ضدآفتاب شفافی است که ویتامین E را مستقیم به پوست می رساند. هدف، ساخت کرمی است که به وسیله پوست جذب شده و ویتامین E را به آرامی آزاد کند، به علاوه دارای ماده محافظ UV نیز باشد. در حال حاضرکرم های شفاف ضد UV در بازار موجود است و LOreal انتظار دارد این کرم با کاربردهای بیشتری بازار را در برگیرد.

رقیبان دیگر مانند Estee Lauder در حال ساخت فرمول های ضد پیری هستند که از نانوذرات تشکیل شده است. شرکت آمریکایی Oilfresh محصول نانوسرامیکی جدیدی وارد بازار کرده که مصرف روغن را در رستوران ها و غذاهای آماده به نصف کاهش می دهد. در نتیجه این تغییر بزرگ، از اکسید شدن محصولات به دلیل چربی های درون روغن جلوگیری می شود. مورد دیگر این است که روغن سریع تر داغ شده و انرژی مورد نیاز برای پخت کاهش می یابد.

اخیراً دانشگاه واخنینگن در هلند مرکز تحقیقاتی را تأسیس کرده که در حال کار روی کاربرد فناوری نانو در صنایع غذایی است. مرکز بیوفناوری واخنینگن روی موضوعات مختلفی ازجمله تشخیص کیفیت و سلامت غذا، پوشش دار کردن و رسانش مواد غذایی، میکرو و نانو ابزارهایی برای پردازش های شیمیایی و فیزیکی، زیست شناسی شیمیایی، نانو سم شناسی؛ بررسی فناوری و علم مشتری متمرکز شده است.

شرکت آلمانی Aquanova در حال توسعه فناوری جدیدی است که در آن دو ماده فعال را با هم ترکیب کرده و در کاهش چربی از طریق نانوحامل ها (کره های تو خالی با قطر ۳۰ نانومتر) استفاده می کند. این نوآوری می تواند دستیابی جدیدی در کنترل وزن باشد. شرکت NovaSOL Sustain از CoQ۱۰ برای کاهش چربی اسیدهای alpha-lipoic برای رفع گرسنگی استفاده می کند. همچنین این فناوری برای تولید ویتامین هایی مانند SoluE که از دسته ویتامین های E است و همچنین SoluC که از دسته ویتامین های C است استفاده می شود.

در یک راهبرد متفاوت، شرکت Unilever در حال تولید بستنی های کم چرب با کاهش ذرات امولسیون است. با این عمل امید است که استفاده از این ذرات، میزان چربی را تا ۱۶ درصد کاهش دهد. مرکز بین المللی Woodrow Wilson، مؤسسه بورس تحصیلی در آمریکا، پایگاه داده ای از مشتریان بازار فناوری نانو تشکیل داده و به زودی ۱۵ مورد را که ارتباط مستقیم با صنایع غذایی دارند اعلام می کند. این فهرست شامل nanocetical های تولیدی شرکت RBC، Life Science و روغن فعال Canola ی صنایع Shemen و نانوذرات نقره استفاده شده در یخچال های شرکتLG می باشد.

● جمع بندی

امروزه بسیاری از کشورهای جهان به توانایی فناوری نانو در صنایع غذایی پی برده اند و در حال سرمایه گذاری قابل توجهی در این راه هستند. مؤسسه استاندارد مواد غذایی انگلستان (FSA) تحقیقاتی برای دستیابی به توانایی استفاده از فناوری نانو در غذا و مشخصاً بسته بندی موادغذایی ترتیب داده است. هم زمان دولت این کشور نیز بودجه بیشتری برای تحقیق و توسعه در زمینه غذاهای کاربردی، سیستم های رسانش موادغذایی و شیوه های بهینه سازی ظاهر غذا مانند رنگ، مزه و غلظت در نظرگرفته است.

با افزایش تأثیرات فناوری نانو بر صنایع غذایی و ورود این محصولات به بازار مصرف، اهمیت سلامت این دسته از مواد غذایی بیشتر مطرح می شود. این نیاز، پذیرش فناوری نانو را در کاربردهای حسی، قوی تر خواهد کرد، و از همین راه می توان به سلامت مواد غذایی پی برد. مانند نوعی فناوری که نزدیک بودن تاریخ انقضای مواد غذایی را به خریداران و فروشندگان هشدار می دهد. پوشش های ضد میکروبی جدید و کیف های پلاستیکی دفع کننده آلودگی، پیشرفت چشمگیری در اطمینان از سلامت و امنیت غذاهای بسته بندی داشته اند. اگرچه توجه زیادی به کاربرد فناوری نانو در صنایع غذایی و محصولات موجود در بازار شده است، اما هنوز هم توانایی های استخراج نشده بسیاری مانند آنچه قبلاً در بحث دستکاری ژنتیکی عنوان شد وجود دارد.

مؤسسه علوم و فناوری غذایی انگلستان، در گزارشی نشان داده است که داده های مطمئن بیشتری مورد نیاز است تا بتوان نانوذرات را به مواد غذایی اضافه کرد. این گزارش اشاره می کند که قوانین جاری، شرکت ها را برای برچسب زدن روی اقلامی که شامل نانوذرات است مجبور نمی کند، بنابراین بعید است مشتریان بتوانند از وجود این مواد در اقلام غذایی مطلع شوند. گفته می شود برای ارزیابی سلامت این دسته از مواد غذایی باید به تأثیرات اندازه ذرات در کنار نوع ترکیبات توجه شود.

گروه ETC همچنین برخی شرکت های مهم و دانشگاه های فعال را به تلاش برای به انحصار درآوردن غذاهای جدید (از طریق ثبت اختراع) متهم کرده است؛ زیرا این کار می تواند برای بسیاری از شرکت های مبتکر در کشورهای در حال توسعه، مانع ایجاد کند.

سرانجام روزی خواهد رسید که موادغذایی را از ترکیبات اتمی و مولکولی بسازیم که در اصطلاح به آن تولید مواد غذایی مولکولی گفته می شود. امروزه برخی گروه های تحقیقاتی در حال بررسی این زمینه هستند، ولی هنوز با روش بالا به پایین، استفاده از سلول ها بیش از مولکول هاست. اگر چه استفاده کاربردی از این فناوری در آینده دور امکان پذیر است، اما انتظار می رود این پیشرفت بتواند راه را برای گسترش پردازش محصولات غذایی مؤثرتر و ماندگارتر باز کند که در این صورت مواد خام کمتری مصرف شده و غذاهایی با کیفیت بالاتر به دست می آید.

 

 

 

 

 

 


   طراحی صنعتی ایرانی
گرد آوری توسط گروه دانش وتکنولوژی سایت تبیان زنجان
http://tebyan-zn.ir/science_technology.html

 

برای اطلاعات بیشتر می توانید از منابع زیر استفاده نمایید:

کتاب نقش بسته بندی در بازاریابی، داود فیض واکبر سلحشور، ناشر : دانشگاه سمنان

اصول بسته بندی مواد غذایی ، دکتر میرنظامی ضیابری

بسته‎بندی مواد غذایی با اتمسفر تغییر یافته، اورای کول،مترجم : بهجت تاج‎الدین، ناشر : شابک

بسته بندی مواد غذایی با اتمسفر تغییر یافته،  بهجت تاج الدین، محمد شاهدی

تکنولوژی مواد غذایی، دکتر ناصر صداقت

مدیریت بازار یابی ، فیلیپ کاتلر، مترجم بهمن فروزنده 

روشهای بسته بندی مواد غذایی، علی سعادتی

Garica arca.jesus &prado .jose carlos – 2008 -packaging design model from a supply chain approach – supply chain management (an international journal ) pp.375-380

Ampuero . olga &Vila natalia – 2006 – consumer perceptions of product packaging – journal of consumer marketing – pp.100-112

klevas . jenny 2005 organization of packaging resources at a product developing company international journal of physical distribution & logistics managemgnt pp.116-131

silayoi .  pinya & speece . mark – 2007 – the importance of packaging attributes – European journal of marketing – pp. 1495 1517

silayoi .  pinya & speece . mark – 2004 – packaging &purchase decisions – British food jo

  

 تهیه کننده دکتر شجاعی اسعدیه

 



تاريخ : یکشنبه ۱۳۸٩/۱٢/۱٥ | ۸:٥٤ ‎ق.ظ | نویسنده : | نظرات ()
.: Weblog Themes By RoozGozar.com :.